خطا
  • DB function failed with error number 1194
    Table 'jos_session' is marked as crashed and should be repaired SQL=SELECT guest, usertype, client_id FROM jos_session WHERE client_id = 0

مجله شماره 4

معرفي كتاب

PDF چاپ نامه الکترونیک

معرفي كتاب


دين و نگرش نوين
والتر ترنس استيس
احمدرضا جليلي
ويراسته: مصطفي ملكيان
ناشر: حكمت
چاپ اول: 1390
375 صفحه

كتاب «دين و نگرش نوين» مربوط به حوزه فلسفه دين است و در عين حال به برخي از مسائل كلامي و نيز تاريخ مناسبات و روابط دين و علم به ويژه از رنسانس به بعد مي‌پردازد. «تاثيري كه رشد و تحول كمي و كيفي علم در روزگار نو بر دين، فلسفه و اخلاق نهاده است و سود و زيان‌هايي كه مدافعان حريم دين و ديانت پيشگي از اين تاثيرات برده‌اند، دست كم تا آن جا كه به فرهنگ مسيحي و جهان غرب ربط مي‌يابد، در اين نوشته انعكاس دارد. ص 16» اين اثر از 3 بخش با نام‌هاي جهان‌بيني قرون وسطي، جهان بيني نوين و مسائل كنوني تشكيل شده است. بخش نخست دربردارنده 3 فصل با نام‌هاي جهان‌بيني قرون وسطي، خدا و هدف جهان، جهان به‌عنوان نظام اخلاقي مي‌باشد. مولف در بخش دوم 6 فصل ديگر باعناوين ظهور علم نوين، پيامدهاي ظهور علم نوين براي دين، پيامدهاي ظهور علم نوين براي اخلاقيات، براي فلسفه، طبيعي‌گرايي، اعتراض‌ها و واكنش‌ها نگاشته است. در آخرين بخش كه مسايل كنوني نام دارد، استيس به مساله حقيقت ديني و مساله اخلاقيات مي‌پردازد. يكي از عقايد و باورهاي اصلي مولف در اين اثر ديني است كه «رشد و پيشرفت علم منطقاً هيچ‌گونه تاثيري منفي بر دين و ديانت پيشگي ندارد. فقط گذرهاي روان شناختي است كه گهگاه سبب شده كه در ذهن و روح پاره‌اي از آدميان رشد علم و بقاء دين را ناسازگار جلوه‌گر سازد. به‌عبارت ديگر تعارض و تضادي ميان علم و دين وجود ندارد. ص 17» احمدرضا جليلي مترجم كتاب براين نظر است كه همه مسايل مطروحه در اين اثر مسايل مبتلابه ما در فرهنگ اسلامي و كشورهاي شرقي هم هست و حتي مبحثي در كل كتاب نيست كه صرفاً صبغه مسيحي و غربي داشته باشد.
افكار هگل
كريم مجتهدي
ناشر: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي
چاپ اول: 1389
500صفحه

كريم مجتهدي بر اين نظر است كه افكار هگل اغلب مورد بهره‌برداري‌هاي سياسي نادرست قرار گرفته است. او مي‌گويد: «هگل اولين فيلسوف غربي نيست كه دوره معاصر مورد توجه ايرانيان بوده و گاهي با كاربردهاي مختلف افراطي از جمله برداشت‌هايي با اغراض غير فرهنگي رو به رو شده است. البته اين موضوع به هيچ وجه منحصر به ايران نيست و در بعضي از ممالك ديگر از جمله در زادگاه خود فيلسوف يعني آلمان نيز چنين سوء استفاده‌هايي ديده مي‌شود. ص8» كتاب « افكار هگل» چهارمين كتاب مستقل كريم مجتهدي درباره فلسفه هگل است اما حاوي مطالب و موضوعات بسياري است كه در نوشته‌هاي قبلي آورده نشده است. مولف پس از مقدمه به سالشمار زندگي هگل و ترتيب انتشار آثار عمده او مي‌پردازد. سپس  بحث پديدارشناسي روح و منطق آورده شده است. منطق از 3 بخش عمده با عناوين نظريه وجود، نظريه ذات در ماهيت تشكيل شده است بخش سوم از 19 فصل ديگر با نام‌هاي صورت معقول، حكم، استدلال، معني(مثال)، جايگاه منطق هگل در تحول تاريخي اين رشته به طور كلي، هگل وكانت، دايره المعارف علوم فلسفي،  مقدمه فلسفه طبيعت در دايره المعارف، اولين قسمت فلسفه طبيعت، فلسفه روح در دايره المعارف، هگل- تولوك- روكرت- مولانا، دروس هگل در تاريخ  فلسفه، مقدمه براي تاريخ فلسفه، تاريخ فلسفه و فلسفه‌هاي شرقي، تاريخ فلسفه و روابط آن با صور اساطيري و باورهاي عاميانه، توجه هگل به تاريخ فلسفه و يونان و  افلاطون، تلخيص درس نوشته‌هاي هگل درباره افلاطون در زمستان سال تحصيلي26-1825 طبق جزوه فون گريسهم، فلسفه حق، فلسفه حق از نظرگاه اريك وي استاد فرانسوي، چندنكته‌نهايي تشكيل شده است. مجتهدي با اشاره به مساله مطالعه جداگانه فصول تاكيد مي‌كند كه چون برخي از فصول با يكديگر ارتباط ضروري ‌دارند و به لحاظ موضوعي به يكديگر ارجاع مي‌دهند بايد ترتيب آن‌ها در مطالعه رعايت شود والا سودمند نخواهدبود.
معبد و مكاشفه
هانري كربن
انشاءالله رحمتي
ناشر: سوفيا
چاپ اول: 1389
528

كتاب «معبد ومكاشفه» سه جستار بلند به قلم هانري كربن است كه به قلم انشاءالله رحمتي ترجمه شده است. البته متني كه مترجم آن را مبنا قرارداده است به قلم فيليپ شرارد از فرانسوي به انگليسي ترجمه شده و از پنج جستار تشكيل شده است، رحمتي براين نظر است كه دو جستار از مجموعه انگليسي ارتباط چندان روشني با عنوان كتاب «معبد و مكاشفه» ندارد و به همين جهت دو جستار ديگر را در كتاب ديگري با عنوان «واقع انگاري رنگ‌ها و علم ميزان» قرارداده است و فايده اين امر علاوه بر حجيم نشدن كتاب، رعايت تفكيك موضوعي را نيز به همراه دارد. سه جستار مندرج در اين اثر خطابه‌هايي است كه هانري كربن در همايش ارانوس ايراد كرده است. رحمتي درباره كربن در پيشگفتار كتاب مي‌گويد: «به حق مي‌توان كربن را «كاشف قاره‌هاي معنوي گمشده يا از دست رفته» خواند. او وجود اين قاره يا قاره‌هاي معنوي را كه در اصطلاحات سنتي ما از آن با تعابيري چون « اقليم هشتم»، «ناكجاآباد»، «مجمع البحرين»، «ارض ملكوت» و بالاخره با تعبير فلسفي‌تر «عالم مثال» ياد شده است، به انسان معاصر يادآور شده و حتي مي‌توان گفت نشان داده است. ص11» اين اثر شامل يك  پيشگفتار مفصل صد صفحه‌اي است كه مترجم بدان افزوده است اين پيشگفتار كه در بردارنده توضيحاتي است در 4 بخش: 1) از ترس آگاهي تاغربت آگاهي 2) راز هبوط 3) نفس فلكي و همانندي آنها با نفوس بشري 4) جهان شناخت و رمز پردازي 5) مثال معبد. سه جستار اين اثر عبارتند از: 1) معبد صائبين و مذهب اسماعيليه 2) تصوير خانه كعبه به منزله اسرار حيات معنوي براساس اثري از قاضي سعيد قمي 3) مثال معبد در مواجهه با معيار ناسوتي. هر جستار داراي بخش‌هاي متعدد است.
فرانسيس بيكن: منطق احساس
ژيل دلوز
حامد علي‌آقايي
ناشر: حرفه هنرمند
چاپ اول: 1390
256 صفحه

آلن بديو و باربارا كاسن در مقدمه‌شان برچاپ فرانسوي كتاب «فرانسيس بيكن: منطق احساس» چنين نوشته‌اند: «كتاب ژيل دلوز درباره فرانسيس بيكن، صرف بررسي يك نقاش از سوي يك فيلسوف نيست. اساساً آيا مي‌توان آن را كتابي درباره بيكن دانست؟ فيلسوف كيست و نقاش كدام است؟ چه كسي مي‌انديشد و كيست كه انديشه را ديدني مي‌سازد؟ بي‌شك هم مي‌توان نقاشي را انديشيد و هم مي‌توان انديشه را نقاشي كرد و مگر نقاشي، جز انديشه در قالبي پرهيجان و ملتهب است؟ ص 7» اين اثر نگاه فيلسوف است به نقاشي كه آثارش از جنس خشونتي منحصر به فرد است. «مي‌توان به جرات گفت بيكن در تصاويري كه ارائه مي‌دهد، فروشنده خشونت است.» كتاب از 17 فصل نگاشته شده است و هر فصل به يك وجه از نقاشي بيكن مي‌پردازد و ترتيب آنها از ساده‌ترين به پيچيده‌ترين وجه است. البته به گفته دلوز بنام اين وجوه در واقعيت نوعي همانندي دارند. آنها در رنگ به‌هم مي‌رسند. نيز هر وجه را مي‌توان مضمون مرحله‌اي خاص در تاريخ نقاشي دانست. برخي از بخش‌هاي 17 گانه اثر عبارتند از: يادداشتي بر فيگورنمايي در نقاشي گذشته، ورزشكارانگي، نقاشي واحساس، هيستري، سه‌لته‌اي چيست؟ دياگرام، تياس، شيوه بيكن، يادداشتي درباب رنگ، چشم و دست و... دلوز براين نظر است كه آنچه براي بيكن اهميت دارد خشونتي است كه رنگ و خط برمي‌خيزد: خشونت احساس، خشونتي ايستا و بالقوه، خشونتي واكنشي و برون ريخته. نسخه اصلي اين كتاب به زبان فرانسه در سال 1981 به شكل مجموعه‌اي دوجلدي چاپ شد، چاپ نخست نوشته دلوز بود و جلد دوم صرفاً تصاوير تمام صفحه نقاشي‌هاي بيكن را در برمي‌گرفت. درچاپ فارسي حاضر تصاوير مذكور به شكل تمام صفحه و درابعاد كوچكتر در انتهاي كتاب آمده است.
وضع بشر
هانا آرنت
مسعود عليا
ناشر: ققنوس
چاپ اول:1390
490 صفحه

هانا آرنت به واسطه ترجمه برخي از آثارش براي خواننده و مخاطب ايراني آشناست. اين اثر روايتي تفكر برانگيز درباره وضع بشر است. ويراست دوم كتاب وضع بشر اساس ترجمه فارسي آن از سوي مسعود عليا بوده است. اين اثر دربردارنده مقدمه‌اي به قلم «مارگارت كنوون» است كه بخشي از دلمشغولي‌هاي آرنت را آشكار مي‌كند. كنوون بر اين نظر است كه كتاب «وضع بشر» اكنون نيز تازگي‌اش را به اندازه زمان انتشارش در سال 1958 حفظ كرده است. او مي‌گويد: «وضع بشر سرشار از تقسيم و تمايزگذاري است ميان زحمت، كارو عمل؛ ميان قدرت، خشونت وتوان؛ ميان زمين و جهان؛ ميان مالكيت و ثروت؛ و بسياري امور ديگر. اين تقسيمات غالباً از طريق كندوكاوهايي در ريشه كلمات صورت مي‌پذيرند. ص 14»
كتاب از 6 بخش و 45 فصل تشكيل شده است. بخش‌هاي اين اثر عبارتند از: وضع بشر، حيطه عمومي و حيطه خصوصي، زحمت، كار، عمل، زندگي وقف عمل و عصر مدرن. كنوون تاكيد مي‌كند  كه آنچه در اين اثر وجود دارد اساساً فلسفه سياسي نيست و در حقيقت بخش بسياري از كتاب علي‌الظاهر اصلاً به سياست مربوط نمي‌شود. «شرح آرنت درباره وضع بشر به ما يادآوري مي‌كند كه انسان‌ها مخلوقاتي هستند كه عمل مي‌كنند به اين معنا كه چيزها يا كارهايي را آغاز مي‌كنند و زنجيره‌هايي از رويدادها را راه مي‌اندازند. ص 26» آرنت در اين اثر ضمن شرح مفاهيم، زحمت، كار و عمل و جايگاه آن‌ها در وضع بشر، با نگاهي تاريخي سير آن‌ها را تا روزگار ما پي مي‌گيرد و نشان مي‌دهد كه از دوران يونان باستان تا امروز رويكرد ما به زندگي وقف عمل چه تغييراتي داشته است.
روان درماني و مشاوره با مسلمانان
رويكردي فرهنگ محور
مروان دويري
فريد براتي سده- افسانه صادقي
ناشر: رشد
چاپ اول: 1389
232صفحه

طي دهه‌هاي اخير توجه به روان شناسي بين فرهنگي و تفاوت خويشتن و شخصيت انسان غربي با انسان شرقي منجر به سلسله تحقيقات پيچيده‌اي شده است. در همين رابطه دكتر مروان دويري روان شناس و درمانگر مسلمان فلسطيني،‌حاصل بيش از دو دهه تجربه خويش در كار با درمان جويان مسلمان را در اين اثر جمع كرده است. پل پدرسن در پيشگفتاري كه بر اين اثر نوشته است به چند دليل كتاب  « روان درماني و  مشاوره با مسلمانان»  را اثري حائز اهميت مي‌داند. به نظر او اين كتاب حامل  پيامي است كه در هيچ كتاب درسي كه درباره سوگيري هاي خاص فرهنگي در حرفه مشاوره نوشته شده وجود ندارد. دوم، اين اثر طرحي را براي بازسازي فرايندهاي مشاوره عرضه مي‌كند تا آن را با نيازهاي يك جامعه جمع گرا منطبق سازد و خطرات فردگرايي تحميل شده بر چنين جامعه‌اي  را نشان دهد. همچنين اين اثر به طور مستقيم به پيامدهاي حاصل از كاربرد تصورهاي كليشه‌اي درباره اعراب و مسلمانان به دنبال وقايع يازده سپتامبر و تهديدات تروريستي مي‌پردازد . كتاب از 3 بخش با نام‌هاي درك ميراث فرهنگي، تجديد نظر در نظريه‌هاي غربي رشد و تحول شخصيت، كار با مراجعان عرب و مسلمان در خارج از كشور و آمريكا تشكيل شده است. فصول يازده‌گانه اين اثر به خواننده كمك مي‌كند به راحتي از موضوعي به موضوع ديگر بپردازد و درك دقيق و گام به گام از موضوع پيداكند. پل پدرسن بر اين نظر است كه « اين كتاب نه تنها يك سفر، يك ماجراجويي و استعاره‌اي براي خود زندگي و سلسله قصه‌هايي براي كمك به شناخت بهتر خواننده از مراجع مسلمان و  عرب است، بلكه از تصوري هم كه درمان جويان داراي اين زمينه فرهنگي از مشاوران غربي دارند درك بهتري به دست مي‌دهد. ص18» خواننده در اين كتاب آرا و افكار و الگوهايي را خواهد يافت كه حاصل25 سال تجربه كار روان شناسي مولف در حوزه‌هاي باليني، آموزشي و تحولي در ميان اعراب، مسلمانان، يهوديان وآمريكاييان است.
متافيزيك واقعيت مجازي
مايكل هايم
سروناز تربتي
ناشر: رخداد نو
چاپ اول: 1390
275 صفحه

قرن بيستم قرني بود كه كامپيوترها به طرز شگفت‌آوري درتمام ابعاد زندگي ما رسوخ كردند و تمام مناسبات زندگي را در سراسر كره زمين تغيير دادند. «ايده‌ها در سراسر جهان با سرعت الكتريسيته به حركت درمي‌آيند. اين ايده‌ها، درست در گوشه‌ و كناري كه واقعيت مجازي از راه رسيده، پنهان شده است، جايي كه ما قادر هستيم تا خود را در شبيه‌سازهاي حسي غوطه‌ور سازيم، شبيه‌سازهايي كه نه تنها مربوط به جهان واقعي بلكه مربوط به هر جهان متصور شده‌اند. ص 9» مايكل هايم در كتاب «متافيزيك واقعيت مجازي» به پيامدهاي فلسفي در عصر اطلاعات مي‌پردازد. هايم مترجم كتاب بنيادهاي متافيزيكي منطق، اثر مارتين هايدگر است، و در اين اثر نيز نگاه انتقادي او متاثر از هايدگر است. «يعني اين انديشه كه چگونه با تفسيري اُنتيك به جاي انتولوژيك از تكنولوژي و تنها با در نظر گرفتن جنبة ابزارگون آن، فهم ما از هستي تغيير مي‌كند.ص 10» هايم در اين اثر با نگاهي كه جنبه‌هاي بدبينانه و خوشبينانه‌ آن به هم آميخته است خاستگاه‌هاي منطقي و تاريخي دنياي كامپيوتري شده را مورد بررسي قرار مي‌دهد. او با توجه به فضاي سايبر و واقعيت مجازي به ابعاد مختلف آن و تغييراتي كه در زندگي ما پديد آورده است مي‌پردازد. «مايكل هايم در اين كتاب خاطرنشان مي‌كند كه واقعيت مجازي تكامل فرايندي است كه براي مدتي كوتاه در تكنولوژي و براي مدتي طولاني‌تر در انديشه غرب به حركت در آمده است. او به ريشه‌هاي اين توسعه باز مي‌گردد و اين موضوع را پي مي‌گيرد كه چگونه هرتغييري درتكنولوژي دانش منجر به تغيير در روابط‌مان با دانش و در نهايت نگاهمان به خود مي‌شود. ص 23» اين كتاب از 10 فصل تشكيل شده است؛ برخي از اين فصول عبارتند از: اطلاعات شيفتگي، منطق و شهود، سپهر قرون متن، كامپيوتر همچون سازه اصلي، بررسي واقعيت مجازي.
در سايه آينده: تاريخ انديشه مدرنيته
سون اريك ليدمن
سعيد مقدم
ناشر: اختران
چاپ اول: 1388
624 صفحه

سون اريك ليدمن استاد تاريخ انديشه در دانشگاه گوتنبرگ سوئد است. در سال 1966 از تز دكتراي فلسفه خود با عنوان زندگي ارگانيك درمباحث فلسفي آلمان 1795 ـ 1845 دفاع كرد. مي‌توان گفت تحقيقات ليدمن دو محور اساسي دارد كه عبارتند از: «تاريخ انديشه در سوئد» و پژوهش درباره «انسان در جهان و جهان و در انسان»؛ كه در اين زمينه تاريخ مدرنيته در غرب و جنبه‌هاي گوناگون دانش مورد توجه او بوده است. سون اريك ليدمن كتاب‌ها و مقالات متعددي نگاشته است كه مي‌توان به تاريخ عقايد سياسي از افلاطون تا هابرماس، سبكي فكر، سنگيني واقعيت: درباره آزادي، جهاني براي بازيافتن: درباره ماركس جوان، بازي تضادها: درباره فلسفه انگلس اشاره كرد. كتاب «در سايه آينده: تاريخ انديشه مدرنيته» جلد نخست از مجموعه سه‌گانه‌اي نويسنده درباره تاريخ انديشه در عصر مدرن است. جلد دوم و سوم اين مجموعه به ترتيب عبارتند از: خطرگري بي‌پايان: درباره دانش انسان و سنگ‌هاي روح: تاريخ مفهوم‌هاي فلسفي از دوران باستان تا عصر حاضر. جلد نخست اين مجموعه سه‌گانه يعني كتاب «درسايه آينده، تاريخ انديشه مدرنيته» شرح مفصل تغييرات عظيمي است كه در چند صد سال اخير در غرب رخ داده است. اين اثر از 3 پاره با نام‌هاي در سر هر انسان، نهادها، در سايه آينده و 11 فصل با عناوين ساعت، مكان، زمان، انسان، آموزش براي زندگي، حقيقت و نيك، مصنوعات، سياست قدسي، افسون مدرنيته، اروپايي‌ها و ديگران، انديشه پيشرفت تشكيل شده است. مولف در اين اثر مي‌كوشد تاريخ انديشه مدرن را بر بنيادي استوارتر و به نحوي مبسوط شرح دهد. «جنبه بارز مدرنيته را مشخص كند و تمايز انسان مدرن با انسان پيش مدرن را از منظر تاريخ انديشه روشن سازد. ص 5» اين كتاب كه در نوع خود و در سطح بين‌المللي بي‌نظير است در سال 1997 برنده جايزه آگوست شد كه بعد از جايزه نوبل معتبرترين جايزه ادبيات و علوم انساني در سوئد است.
سنگ‌هاي روح: تاريخ مفهوم‌هاي فلسفي از دوران باستان تا عصر حاضر
سون اريك ليدمن
سعيد مقدم
ناشر: پژواك
چاپ اول: 1389
624 صفحه

كتاب «سنگ هاي روح: تاريخ مفهوم‌هاي فلسفي از دوران باستان تا عصر حاضر» جلد سوم از مجموعه سه‌گانه‌اي است كه سون اريك ليدمن نگاشته و سعيد  مقدم نيز آن را از سوئدي به فارسي برگردانده است. جلد اول و دوم اين مجموعه عبارتند از: در سايه آينده: تاريخ انديشه مدرنيته، خطرگري بي‌پايان: درباره دانش انسان. اين اثر از 3 پاره و 12 فصل تشكيل شده است. پاره نخست با عنوان «سنت‌ها» 3 فصل را در بر مي‌گيرد و به مفهوم‌هاي كلاسيك صورت زمان تا پايان سده‌هاي ميانه مي‌پردازد. 3 فصل اين پاره عبارتند از در جست‌‌وجوي يافتن ثبات در سيلان، چوب روي ميز نجاري و ستارگان آسمان، نبرد ميان ماده و نور دروني تشكيل شده است. پاره دوم با عنوان «مدرنيته» 4 فصل را در برمي‌گيرد و دوره‌اي را شرح مي دهد كه در انديشه پيشرفت پديد آمد و به اوج شكوفايي خود رسيد. تمركز 3 فصل بعدي بر نوعي گرايش فكري آلماني است. «دليل چنين تاكيدي اين است كه در قلمرو فرهنگ آلماني بود كه مفاهيم كهن ارسطويي صورت و ماده با مفهوم جديد محتوا به طور جدي همراه شدند.» فصل پنجم به هابز و دكارت و كانت اختصاص دارد و فصل ششم مختص هگل است. فصل هفتم درباره نظريه‌هاي اجتماعي ـ تاريخي ماركس و تاحدودي انگلس است. مولف در اين فصل مفهوم صورت و رابطه آن با محتوا و ماده و همچنين با ماترياليسم نزد ماركس را تحليل مي‌كند. پاره سوم كتاب «اقتدارگر و بي‌قدرت» نام دارد. در اين پاره ديگر چشم‌انداز تاريخي غالب نيست. اين پاره از 5 فصل با نام‌هاي انسان جهان خود را شكل مي‌دهد، سطح درخشان عمق جذاب، آزاد با اين همه دربند، چه چيزي انسان را تشكيل مي‌دهد، انسان به سان آفرينشگر صورت تشكيل شده است. مولف در فصل يازدهم به شكل‌گيري خود انسان به ويژه از راه تربيت و آموزش مي‌پردازد. فصل پاياني اين تا حدود بسياري نظري و البته دربردارنده موضوعات تجربي نيز هست.
فلسفه علم
جيمزليديمن
حسين كرمي
ناشر: حكمت
چاپ اول: 1390
336 صفحه

جميزليديمن درباره كتابش چنين مي‌گويد: «قرار است كه اين كتاب درآمدي برفلسفه علم باشد به‌خصوص براي دانشجويان علومي كه درس علم را انتخاب كرده‌اند، اما هيچ درس فلسفي ديگري ندارند و همچنين براي دانشجوياني كه فلسفه علم را به‌عنوان بخشي از رشته فلسفه مطالعه مي‌كنند. بنابراين هيچ معرفت پيشيني از فلسفه را فرض نگرفته‌ام و برمعرفت تفصيلي از علم نيز اتكا نكرده‌ام. ص11» كتاب فلسفه علم از دو بخش و هشت فصل تشكيل شده است. مولف در اين كتاب ابتدا از مباحث اساسي و بنيادين فلسفه مي‌آغازد و سپس خواننده را گام به گام به سوي پرسش‌هاي عميق‌تري درباب ماهيت علم مي‌كشاند. بخش اول كتاب «روش علمي» نام دارد. در فصل اول به مساله استقرا و استقراگرايي مي‌پردازد و پس از طرح ابعاد و مشكلات آن به بحث ابطال‌گرايي پوپر به‌عنوان راه حلي براي مشكل توجيه استنتاج استقرايي منتقل مي‌شود. در ادامه پس از تشريح ابطال‌گرايي و نشان دادن ناكارايي آن به كوهن و ايده پارادايم در تاريخ علم مي‌پردازد. بخش دوم كتاب «واقع‌گرايي و ضدواقع‌گرايي در علم نام دارد. در اين بخش است كه خواننده آرام آرام به موضوعات امروزي فلسفه علم مدرن نزديك مي‌شود و مطالبي درباره تعيين ناقص نظريه‌ها، استنتاج از طريق بهترين تبيين، تجربه‌گرايي برساختي و آموزه دوئم – كواين مي‌آموزد. مي‌توان گفت 7 فصل ابتدايي كتاب ساده و روان و فصل هشتم كه به حوزه فلسفه فيزيك اختصاص يافته تا اندازه‌اي سخت شده است. حسين كرمي براين نظر است كه دو فصل پايان كتاب يعني ايده‌ال سازي و واقع‌گرايي ساختاري بسيار كوتاه‌تر از آن‌اند كه موثر افتند و الهام بخش باشند. نويسنده در پايان هر فصل منابعي براي مطالعه بيشتر معرفي كرده كه بسيار سودمند است. انگيزه اصلي مترجم براي انتخاب اين اثر رويكرد آموزشي مولف شيوايي قلم او و جامعيت اين اثر به عنوان يك كتاب مقدماتي است.
فلسفه برگسن
كيث آنسل پيرسون- جان مولركي
محمدجواد پيرمرادي
ناشر: سمت
چاپ اول: 1389
544صفحه

هانري برگسن(1859-1941) فيلسوف فرانسوي قرن بيستم يكي از متفكران بسيار برجسته‌اي است كه تاثير چشمگيري بر جريان‌هاي فلسفي پسا مدرن داشته است. محمدجواد پيرمرادي بر اين نظراست كه «فلسفه برگسن براي فرهنگ اصيل و معنوي ما ايرانيان مسلمان ثمرات زيادي دارد و ما را در تقويت و ترويج فرهنگ خويش ياري خواهد داد. ص1» كتاب «فلسفه برگسن» از 9 فصل تشكيل شده است كه عبارتند از: روز شمار زندگي وآثار برگسن، زمان و اراده آزاد، ماده و ياد، روح- انرژي، تحول خلاق، ديرند و هم زماني، ذهن خلاق،‌ برگسن وكانت: فراسوي شي‌ء في نفسه، دو  سرچشمه اخلاق و دين و در نهايت مقالات و نمايه‌ها. مولفان كتاب مي‌گويند، برگسن چند مساله مهم راجع به ماهيت زمان،‌خودآگاهي، ادراك، تصور و ياد، حيات و تكامل را به خانواده مسائل فلسفي افزوده است. بعضي از ابتكارات فكري برگسن به شرح زير است: «انديشه درباره زمان بر حسب ديرند و تاكيد بر اينكه زمان  را نبايد  با فضا خلط كرد، تمييز بين دو نوع كثرت: منضل و منفصل، بحث از  مسائل متافيزيك برحسب سطوح مختلف تجربه و حوزه‌هاي مختلف شناخت، اثبات اينكه نظريه شناخت را بايد در بستر گسترده‌تري از نظريه حيات قرار داد. ص13» مولفان كتاب «برگسن» معتقدند كه نتيجه ايدئولوژيكي فلسفه او به قدري فراگير بوده است كه در ظاهر خودش قابل رويت نبود و نبايد بدين‌ خاطر حقيقت فلسفه او را كم اهميت دانست. اين اثر خواننده معاصر فلسفه را با اهميت ديدگاه‌هاي فلسفي برگسن آشنا مي‌سازد. براي درك انديشه هاي فلسفي برگسن بايد از هر گونه عجله پرهيز كرد و به تدريج با مطالعه صفحات اين كتاب آراي او را شناخت. مولفان كتاب نيز براين اساس به جاي تلاش براي تلخيص آثار وي، با گزينش هايي خاص از كلمات او خواننده را مستقيماً با انديشه فلسفي او درگير مي كند.
استراتژي هاي پژوهش اجتماعي
نورمن بليکي
هاشم آقا بيگ پور
ناشر: جامعه شناسان
چاپ اول: 1389
304 صفحه

علوم اجتماعي در طي پنجاه سال اخير درگير مباحث و جدل هاي نظري و معرفت  شناختي بوده است.اين امر سبب شده محققان اجتماعي  با انتخاب ها و معضلات متفاوتي روبه رو شده که بايد به آن ها بپردازند.  انتخاب اين گزينه هاي متفاوت به اتخاذ استراتژي هاي پژوهشي اساساً متفاوت مي انجامد و امکان حصول نتايج متفاوت را نيز در بر دارد. بنابه گفته نورمن بليکي، مؤلف کتاب «استراتژي هاي پژوهش اجتماعي»، اگر چه اين اثر در اصل يک کتاب درسي براي دانشجويان علوم اجتماعي است، با اين حال هم محققان تازه کار و هم محققان مجرب در عرصه علوم اجتماعي را در نظر گرفته است. کتاب «استراتژي هاي پژوهش اجتماعي» از 7 فصل عمده تشکيل شده است که عبارتند از: انتخاب هاي عمده در پژوهش اجتماعي، معضلات عمده در تحقيق اجتماعي، توسعه معرفت با استفاده از چهار استراتژي  پژوهش، پارادايم هاي پژوهش هاي کلاسيک، پاراديم هاي پژوهش معاصر، بررسي و نقد پارادايم هاي پژوهش و در نهايت پي نوشت که چرخش پيچيدگي نام دارد. مؤلف در اين کتاب از پنج مفهوم کليدي استفاده مي کند که عبارتند از: مسئله تحقيق، استراتژي هاي پژوهش، پارادايم پژوهش، هستي شناسي و معرفت شناسي. استراتژي هاي پژوهش همان منطق استعلام يا  پرسش است. استراتژي هاي پژوهش را مي توان به فرآيندهاي لازم جهت پاسخ به پرسش هاي پژوهش، حل معماهاي فکري و ايجاد دانش نو تعريف کرد. چهار استراتژي عمده که نورمن بليکي در اين اثر از آن ها استفاده مي کند عبارتند از: استقرايي، قياسي، پس کاوي، استفهامي. اين کتاب مي تواند براي تمام علاقه مندان در حوزه «پژوهش اجتماعي» مفيد و کارآمد باشد، همچنين از همه مهمتر امکان انديشيدن به مفاهيم اساسي در حوزه هاي علوم اجتماعي را فراهم مي آورد.
فرهنگ موضوعي اشارات
لارنس اوردانگ، فردريك جي، رافنر
سوسن فتحي مقدم، فريناز محسنين
ناشر: فرهنگ معاصر
چاپ اول: 1389
992صفحه

فرهنگ اشارات كه فرهنگي ادبي، تاريخي، فرهنگي و كتاب مقدس است، نياز مهمي را در حوزه ترجمه رفع مي‌كند. اين فرهنگ از اطلاعات گوناگون اشارات در زمينه‌هاي ادبيات، اسطوره‌هاي ملل، نمادشناسي گياهان وجانوران، اشارات هنري، فلسفه، شمايل شناسي، اديان ورزش و به طور كلي آنچه به فرهنگ و باورهاي عامه مربوط مي‌شود سرشار است. سال‌ ها نياز به چنين كتاب مرجعي احساس مي‌شد و اكنون اين كتاب به فارسي زبان در جهت درك هر چه بيشتر متن انگليسي ياري مي‌رساند.
بين‌النهرين و ايران در دوران باستان
جان كرتيس
زهرا باستي
ناشر: سمت
چاپ اول: 1389
142 صفحه

كتاب «بين‌النهرين و ايران در دوران باستان: كشمكش و تقابل 3500 ـ 1600 ق.م» گزارشي است از سمينار يادواره ولاديمير لوكونين. اين اثر از 4 بخش با نام‌هاي: روابط ايران و بين‌النهرين از 3500 ـ 1600 ق.م، آيا ايران به منزله الدورادوي سومريان بوده است؟ مهرها و اشيا مربوطه از بين‌النهرين و ايران باستان، زمينه ظهور نگارش در بين‌النهرين و ايران تشكيل شده است. نگارندگان اين اثر عبارتند از: جان كرتيس، پي‌ير آميه، پيتر راجر استيون موري، اديت پرادا، هانس يورگ‌نيسن.
فلسفه مشاء
فتحعلي اكبري
ناشر: پرسش
چاپ اول: 1390
208 صفحه

كتاب «فلسفه مشاء» به قلم فتحعلي اكبري از 10 فصل تشكيل شده است. كه فصل دهم اين اثر ضميمه‌اي است كه در آن مؤلف به اشتراك نظر فارابي و ابن‌سينا مي‌پردازد. 9 فصل ديگر اين اثر عبارتند از: زايش فلسفه مشاء اسلامي، امكان فلسفه مشاء اسلامي و فشرده فلسفه مشاء اسلامي، وضعيت خدامحوري به جاي كيهان‌محوري يونان، عدم ضرورت ماسوي الله، ارتباط كهن با واجب بالذات، بشر فاقد ذات است، انسان و معرفت او، مشائيان اسلامي و تصوف، اختلاف بين مشائيان. مؤلف در پايان هر فصل خلاصه‌اي از اهم مباحث آن ارائه كرده است.
در امتداد وحي و عرفان
محمد ملكي (جلال‌الدين)
ناشر: اديان
چاپ اول: 1389
358 صفحه

كتاب «در امتداد وحي و عرفان: زيست‌نامه و رويكرد وحياني شيخ ‌اشراق در فلسفه» از سه بخش عمده با نام‌هاي از پيله تا پرواز (زندگي‌نامه، آثار، ديدگاه‌ها، عرفان و تصوف)، كتاب و سنت تشكيل شده است. مولف در اين اثر با استناد به منابع و آثار شيخ ‌اشراق دو رويكرد فكري «عرفاني و وحياني» وي را بر رسيده و با نگاهي متفاوت به  سراغ فلسفه شيخ اشراق و بازخواني انديشه وحياني و عرفاني او رفته است. در كتاب علاوه بر زندگي‌نامه مفصل شيخ اشراق، درباره مذهب او، آراء وحياني، فلسفي و عرفاني شيخ مطالب مفصلي آمده است.
حرفه: هنرمند
نشريه هنرهاي تصويري
ويژه نامه تجربه تهران
بهار 1390
شماره 36
شماره 36 حرفه: هنرمند ويژه‌نامه تجربه تهران است. مولفان و هنرمندان مختلفي از جمله بابك احمدي، اميراحمدي آريان، مجيد اخگر، محمدسعيد حنايي كاشاني، اميرحسين خورشيدفر، محمد قائد و... در اين شماره صاحب اثر هستند. پرسش بسيار مهمي كه براي مخاطب اين نشريه پيش مي‌آيد اين است كه «وقتي مي‌گوييم تهران منظورمان دقيقا كجاست؟ كدام يك از قلمروهاي مردم تهران؟» پاسخ اين پرسش در لابه‌لاي عكس‌هاي هنرمندان و سطور ادبي‌نويسان و فلسفي نگاران اين شماره نهفته است.
تجرد خيال در حكمت متعاليه
مريم صانع‌‌پور
ناشر: بنياد حكمت اسلامي صدرا
چاپ اول: 1388
193 صفحه

يكي از مهم‌ترين مسائل حوزه فلسفه و عرفان اسلامي مسأله خيال است، زيرا عالم خيال در عرفان شاهراه كشف و مشهود و در فلسفه حدفاصل ميان عالم مجردات و عالم ناسوت مي‌باشد. مريم صانع‌‌پور در اين اثر به شرح نقش اساسي تجرد خيال در حكمت متعاليه مي‌پردازد. اين اثر از 6 فصل با نام‌هاي پيشينه نظريه خيال در آرا، ابن‌عربي، پيشگفتاري درباره نظريه خيال در آراء ملاصدرا، خيال در قوس نزول و سير وجودي، نفس انسان در قوس صعود و سير معرفتي، نقش تجرد خيال در گشودن معضلات فلسفي، انسان كامل و عالم خيال تشكيل شده است.
فريدريش نيچه: درآمدي برزندگي و تفكر
جاني واتيمو
ناهيد احمديان
ناشر: پرسش
چاپ اول: 1389
240 صفحه

جاني واتيمو در اين اثر در 5 فصل جداگانه به بررسي و تحليل انديشه و تفكر نيچه مي‌پردازد. فصل نخست به زندگي و آثار نيچه اختصاص دارد. مولف در فصل دوم باعنوان از زبان شناسي تاريخي به فلسفه به چگونگي مطالعه نيچه و نقد فرهنگي آراي او مي‌پردازد. 3 فصل ديگر را مولف چنين ناميده است: ساختار شكني متافيزيك، فلسفه زرتشت، تاريخ برداشت‌هاي نيچه‌اي. واتيمو در اين اثر به هنر، علم و اهم انديشه‌ها و آراي فلسفي واتيمو مي‌پردازد. مولف در اين اثر با نگاه و روايت متفاوت و خواندني به سراغ آراي نيچه مي‌رود.
برخورد تمدن‌ها: چالش سنت و مدرنيته
كارن آرمسترانگ و ديگران
غلامحسين ميرزاصالح
ناشر: مازيار
چاپ دوم: 1389
395 صفحه

مضمون اصلي اين اثر از آن برنادلوئيس و مجموعه كتاب‌ها، مقالات و سخنراني‌هاي او است كه ميرزا صالح هنگام ديدار او در كنگره ايران‌شناسان تهران در شهريور 1345 شنيده است. بخش ديگر كتاب بر انديشه‌هاي خانم كارن آرمسترانگ به ويژه در كتاب «جهاد في‌سبيل‌الله» متمركز است. ميرزا صالح در اين اثر به فرو ريختن جامعه و ساخت سنتي حكومت و دولت در خاورميانه زير سايه سنگين نظام تك‌قطبي اقتصادي ـ سياسي جهان مدرن مي‌پردازد و اين دگرگوني را از عهد عتيق تا عصر جديد در اين عصر شرح مي‌دهد. اين كتاب از 21 فصل تشكيل شده است.
رشد عقل
منوچهر صانعي دره بيدي
ناشر: نقش و نگار
چاپ دوم: 1388
256 صفحه
كتاب رشد عقل شرح مقاله‌اي از كانت باعنوان «معناي تاريخ كلي درغايت جهان وطني» است. مولف ابتدا متن مقاله را عيناً ترجمه كرده و سپس بند بند آن را با عنوان «متن» دوباره ذكر كرده و آن شرح داده است. مولف در تفسيرش از ساير نوشته‌ي كانت به خصوص فلسفه حقوق او استفاده كرده است. كتاب از 9 فصل تشكيل شده و برخي از فصول آن عبارتند از: تاريخ كلي در غايت جهان وطني، قوا و استعدادهاي طبيعي انسان، تحقق كمال معقوليت در نوع انسان، نياز انسان به سرور و رهبر انساني، تاسيس جامعه جهاني.
نيچه
ج.پ.استرن
عزت‌الله فولادوند
ناشر: طرح نو
چاپ هفتم:1389
236 صفحه

عزت‌الله فولادوند درباره اين اثر مي‌گويد: «من اين كتاب را كه به تصديق اهل نظر يكي از بهترين آثار درباره نيچه به انگليسي است به جهت تبادل نويسنده در نگريستن به نيچه براي ترجمه برگزيدم. او هنرها را مي‌گويد ولي از عيب‌ها و نارسايي‌ها نيز غافل نيست. ص17» ج.پ.استرن در اين اثر به نيچه و هم گروهان او، سال شمار زندگي نيچه، زايش تراژدي، تفكر فلسفي از نظرگاه تاريخي، اخلاق در مقابل زندگي، اراده معطوف به قدرت، خداشناسي بي‌خدا و برداشت مجدد زيباشناسانه مي‌پردازد.
فلسفه سياسي آيزايا برلين
جان گري
خشايار ديهيمي
ناشر: طرح نو
چاپ دوم: 1389
228 صفحه

جان‌ گري در اين اثر مدعي است يك انديشه واحد روح‌بخش همه آثار برلين است. اين انديشه پلوراليسم ارزشي است و بدين معنا است كه ارزش‌هاي غايي بشري عيني اما مختلف هستند. «پيامد اين انديشه براي فلسفه سياسي اين است كه تصور جامعه كاملي كه در آن همه آرمان‌ها و خيرهاي اصيل به دست مي‌آيد نه تنها اوتوپيايي، بلكه ذاتاً ناساز و متناقض است.ص9» اين اثر از 6 فصل با نام‌هاي انديشه آزادي، پلوراليسم، تاريخ، ناسيوناليسم، رمانتيسم و ضد روشنفكري، ليبراليسم آگونيستي تشكيل شده است.
دفاع از عقلانيت
سيد مرتضي مرديها
ناشر: نقش و نگار
چاپ سوم: 1389
312 صفحه

كتاب «دفاع از عقلانيت: تقدم عقل بردين، سياست و فرهنگ» از 4 بخش تشكيل شده است. بخش نخست با نام «عقل و فرهنگ» سه فصل را در برمي‌گيرد. «عقل و سياست» عنوان بخش دوم است و «عموم فصول آن از يك انگاره ملهم است: سياست همچون فرهنگ پديده‌اي است كه در دوران صباوت عقل بشر تحقق يافته و به همين دليل هم مثل فرهنگ، اصالتاً بومي وحشي و جدال آفرين است؛ اما به موازات رشد آموزش، تحت هدايت عقل مي‌گيرد. مولف بخش سوم و چهارم كتابش را عقل و دين و عقل ايدئولوژي ناميده است.
فلسفه امروزين علوم اجتماعي
(با نگرش چند فرهنگي)
برايان فِي
خشايار ديهيمي
ناشر: طرح نو
چاپ چهارم: 1389
454 صفحه

كتاب «فلسفه امروزين علوم اجتماعي» نگرش و رويكردي تازه به فلسفه علوم اجتماعي دارد. «نگرش و رويكردي كه حول محور تجربه سهيم بودن در جهاني شكل گرفته است كه در آن افراد تفاوت‌هاي زيادي با هم دارند. بهترين نام براي اين نگرش «چند فرهنگي» است. ص9»
اين اثر به گونه‌اي نگاشته شده است كه بتواند موقعيت زيستن ما را در جهاني چند فرهنگي تحت تسلط نسبي‌گرايي قابل فهم سازد. برايان في در هر فصل سؤال مهمي را مطرح مي‌كند كه به نوعي از دل تجارب چند فرهنگي برآمده است و مشكل فلسفي مهمي را بيان مي‌كند. اين اثر از 10 فصل يا 10 پرسش مهم و اساسي تشكيل شده است. 1) آيا بايد همان كس باشي تا آن كس را بشناسي؟ 2)  آيا براي آنكه خودمان باشيم نيازمند ديگران هستيم؟ 3) آيا فرهنگ و جامعه ما، ما را آني مي‌كند كه هستيم؟ 4) آيا افراد در فرهنگ‌هاي مختلف در جهان‌هاي مختلفي زندگي مي‌كنند؟ 5) آيا بايد فرض‌مان اين باشد كه ديگران موجوداتي عقلاني‌اند؟ 6) آيا بايد فهم ما از ديگران طبق ضوابط و ملاك‌هاي خود آن‌ها باشد؟ 7) آيا معناي رفتار ديگران هماني است كه خود از آن مراد مي‌كنند؟ 8) آيا فهم ما از ديگران اساساً تاريخي است؟ 9) آيا ما داستان‌ها را زندگي مي‌كنيم يا فقط آن‌ها را مي‌سراييم؟ 10) آيا مي‌توانيم دركي عيني از ديگران داشته باشيم؟ اين اثر همچنين در بردارنده يك نتيجه‌گيري در قالب يك پرسش است: از فلسفه چند فرهنگي علوم اجتماعي چه مي‌توان آموخت؟ خشايار ديهيمي بر اين نظر است كه اين كتاب صرفاً براي متخصصان، اهل فن و دانشجويان رشته‌هاي علوم اجتماعي نيست و مي‌تواند براي هر كسي كه به خودش، به انسان به طور كلي، به جامعه‌اش و به جهان به طور كلي فكر مي‌كند سودمند باشد.
تجربه ديني بشر
نينيان اسمارت
مرتضي گودرزي
ناشر: اسمت
چاپ سوم: 1389
دوره2 جلدي

در سرتاسر تاريخ و در وراي نهانگانهاي تاريك كهن‌ترين فرهنگ‌هاي نژاد بشري، دين مشخصه اصلي و فراگير حيات بشري بوده است. براي فهم تاريخ و حيات بشري، فهميدن دين ضروري است و در جهان براي درك مفهوم زندگي آن گونه‌كه در نگرش‌هاي اغلب متفاوت با ديدگاه ما ملاحظه مي‌گردد، بايد مكاتب و اديان ملل ديگر فهميده شود. ص7» نينيان اسمارت در كتاب  تجربه ديني بشر اديان اصلي جهان در چهارچوبي منسجم مبتني بر پارادايم خويش تبيين مي‌نمايد. مولف در اين اثر تاريخ اديان را بدون ورود نابجا در پيچيدگي‌هاي مربوط به نحوه ارتباط سنت‌هاي ديني با تجربه بشري تشريح مي‌كند. جلد نخست اين اثر در 438 صفحه و 6 فصل نگاشته شده است. مولف در جلد نخست به روايت تجربه‌ها و رويدادهاي ديني در تاريخ بشر در دوره‌هاي ماقبل تاريخ و اديان ابتدايي و آفريقايي و نيز اديان هند و خاور دور و نزديك مي‌پردازد. فصول شش گانه جلد نخست عبارتند از: دين و تجربه بشري‌، اديان ماقبل تاريخ و ابتدايي، تجربه ديني آفريقا، تجربه ديني در هند، تجربه ديني چين و ژاپن ، دين در دنياي مديترانه‌اي باستان. جلد دوم كتاب « تجربه ديني بشر» دربردارنده فصول7 تا 12 است اين فصول عبارتند از: تجربه يهودي، تجربه مسيحي متقدم، تجربه مسيحي متاخر، تجربه امريكايي و حوزه اقيانوس آرام، تجربه انسان گرايي،  تجربه معاصر و آينده. جلد دوم عمدتاً مربوط به اديان غربي، يهوديت و اسلام و همچنين اديان قاره آمريكا، حوزه اقيانوس آرام و نيز تجربيات معاصر و انسان گراست كه البته ترجمه فصل مربوط به دين اسلام به صلاحديد ناشر صرف نظر شده است. نينيان اسمارت در اين اثر كوشيده است تا تاريخ اديان را بدون مطرح ساختن بي دليل اصطلاحات تخصصي بر رسي كند اما در عين حال پيشنهاد هايي براي مطالعه بيشتر و تكميلي براي متخصصان اين حوزه دارد.
مدرنيسم
پيتر چايلدز
رضا رضايي
ناشر: ماهي
چاپ سوم: 1389
272 صفحه

«جنبش مدرنيستي اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم عملاً يك انقلاب ادبي و فرهنگي بود كه اهميت آن انكارناپذير است، زيرا كه به تعبيري آغاز آن پايان رئاليسم بود و پايان آن آغاز پست مدرنيسم.ص7» پيتر چايلدز استاد زبان انگليسي و كارشناس شعر قرن بيستم در اين اثر به خواننده‌اش مي‌گويد كه مدرنيست كيست و مدرنيسم چيست و همچنين او روشن مي‌كند كه اين جنبش فرهنگي چه اهميت و جايگاهي داشته و پيامدهايش چه بوده است.» در كتاب حاضر كه درآمدي است بر اين جنبش، متن‌هاي كليدي مدرنيستي تحليل شده است. نويسنده بررسي جنبش را از ريشه‌هايش شروع مي‌كند، به شاخه‌ها و شعبه‌هاي گوناگون آن مي‌رسد، به مسائلي چون جنس و طبقه و نژاد مي‌پردازد و شرح و بسطي آگاهي‌بخش و نقادانه ارائه مي‌دهد. ص7» اين اثر در 30 فصل با نام‌هاي پاسخ سؤال: مدرنيسم چيست؟ تفسير و تغيير، ژانرها، هنر و فيلم، متن زمينه، فحوا تشكيل شده است. پيتر چايلدز در كتاب «مدرنيسم» از ريشه‌هاي اين جنبش و تأثير متفكراني چون داروين، ماركس، فرويد، نيچه، سوسور و انيشتاين به تفصيل بحث مي‌كند و سپس به سراغ تحولات مهمي مي‌رود كه در ادبيات، درام، نقاشي و فيلم صورت گرفته است و سرانجام مثال‌هايي از آثار جيمز جويس، ويرجينا وولف، اليوت، بكت و ديگران، «مدرنيسم بالفعل» را معرفي مي‌كند. خواننده اين اثر مي‌تواند از مباني و مقدمات شروع كند و به دريافت پيشرفته‌تري برسد. اين اثر در تجديد چاپ داراي اصلاحات و رفع نواقص اولين چاپ است. پيتر چايلدز ابتدا در باره تاثيرها، ژانرها و متن ها تصويري تلفيقي ترسيم مي كند و هم زمان به معرفي تئوري پردازان مدرنيسم و دغدغه هاي اصلي فرم و تم زيباشناسي در گستره اي از داستان ها و شعر هاي تاثيرگذار نويسندگان آوانگارد قرن بيستم مي پردازد.
Ethics and Technology
Herman T.Tavani
Wiley (2010)

اخلاق و فناوري

دكتر هرمان تي. تاواني، استاد فلسفه در ريور كالج نيوهمشاير و رئيس انجمن بين‌المللي اخلاق و تكنولوژي اطلاعات (INSEIT)، ‌پيش از اين نيز آثاري را در همين حوزه به چاپ رسانده. كتابچه راهنماي اخلاق كامپيوتر(2008)، حقوق شخصي و مالكيت روشنفكري در جهان شبكه‌ها: تئوري و عمل (2005)، درآمدي كوتاه بر استدلال انتقادي (2005)، اخلاق، كامپيوتر و ژنوم، و مطالعاتي در سپهر عمومي (2001) از جمله آثار او هستند. اما تازه‌ترين كتاب وي با عنوان اصلي اخلاق و فناوري و عنوان فرعي گفت‌وگوها، ‌پرسش‌ها و  استراتژي‌ها، در 432 صفحه و به زبان انگليسي، ‌منحصراً رابطه اخلاق و فناوري را مورد واكاوي قرار داده است. او معتقد است استفاده از آخرين تكنولوژي‌ها، مستلزم به كاري تازه‌ترين قواعد اخلاقي است. هر فصل حاوي چند مطالعه موردي، پيرامون فناوري‌هاي جديد است و در پايان هر بخش پرسش‌هاي احتمالي مطرح شده و پاسخ آنها، طي چند جمله و گاه واژه كليدي به دست داده شده است. از جمله مباحث جالب كتاب يكي رابطه جوامع اينترنتي و دموكراسي است و ديگري جهاني شدن در تكنولوژي‌هاي پيشرفته. همچنين بحث امنيت در فناوري و جرايم جديد در تكنولوژي‌هاي جديد از مفصل‌ترين فصول اين كتاب هستند. پس از يك مقدمه، يك قدرداني و يك پيشگفتار، فصل اول با درآمدي بر اخلاق و ارتباط آن با سپهر عمومي مطرح مي‌شود. مفاهيم، چشم‌اندازها و چارچوب‌هاي متدلوژيك از ديگر قسمت‌هاي اين فصل است. فصل دو، مفاهيم اخلاقي و نظريه‌هاي اخلاقي نام گرفته و محور اصلي آن تاسيس و توجيه يك نظام اخلاقي است. انديشه‌هاي انتقادي و مباحث منطقي عنوان فصل سوم كتاب است كه به ابزارهاي تكامل در تكنولوژي و اخلاق مي‌پردازد. فصل چهار اخلاق حرفه‌اي، قوانين رفتاري و واكنش‌هاي اخلاقي را مطمح نظر قرار داده و فصول بعدي به ترتيب عبارتند از: پنج ـ حريم خصوصي و فضاي عمومي، شش ـ امنيت در فناوري. هفت ـ جرايم جديد در حوزه فناوري اطلاعات. هشت ـ از ميان رفتن حق مالكيت خصوصي. نه ـ تجارت و رابطه آن با فناوري‌هاي جديد. ده ـ مشاغل ديجيتال. يازده ـ جامعه، هويت شخصي و تلقي ما از «خود». دوازده ـ جنبه‌هاي اخلاقي ظهور و تبديل تكنولوژي‌ها. يك واژه‌نامه و يك نمايه عام پايان‌بخش كتابند. اما پيش از آن سؤالاتي كه در هر فصل ارائه شده، به نوبه خود از جذابيت و گاه عمق بسياري برخوردار است. مضامين مطرح شده در اين پرسش‌ها لزوماً با مباحث هر فصل مرتبط نيستند، اگرچه در اغلب فصول اين موضوع رعايت شده. اخلاق در وبلاگ نويسي، نوجوانان و قوانين مربوط به مسائل جنسي در اينترنت، خشونت در برخي تكنولوژي‌هاي جديد، بازي‌هاي كامپيوتري، تجارت مجازي، هكرها و قواعد خاص دنياي آنها از جمله مسائلي هستند كه در ضمن اين پرسش و پاسخ‌ها مطرح مي‌شوند.

Ethics in information Technology

George Reynolds
Course Technology (2009)

اخلاق در فناوري اطلاعات


بنيادهاي نظام‌هاي اطلاعاتي (2011)، اصول نظام‌هاي اطلاعاتي (2009)، فناوري اطلاعات براي مديران (2009) و چندين كتاب ديگر در زمرة آثاري هستند كه جورج رينولدز استاد علوم كامپيوتري و نويسنده متبحر در اين حوزه نگاشته است. او در دانشگاه‌هاي سين‌سيناتي و ميامي و كالج سن ژوزف به تدريس مشغول است و حدود سي سال است كه در حوزة فناوري‌هاي جديد و به‌ويژه فناوري اطلاعات تحقيق مي‌كند. اكنون برخي از مفاهيمي كه در حوزه فلسفه اخلاق و فلسفه سياسي كاربردي خاص داشته‌اند، با پيشرفت فناوري اطلاعات دچار چالش‌هايي شده‌اند كه از آن جمله مي‌توان به مفهوم مالكيت، مفهوم حريم خصوصي، مفهوم توزيع قدرت، مفهوم آزادي‌هاي اساسي و مفهوم مسئوليت اخلاقي اشاره كرد (جام جم، 22 آذر 1385). رينولدز اما معتقد است كه بحث از اخلاق فناوري اطلاعات، داراي عناصري منحصر به فرد است و همين امر در مواجهه با فضاي سايبر يا محيط‌هاي شبكه‌اي يا به‌طور كلي رايانه‌ها ما را ملزم مي‌سازد كه توجهي اختصاصي به مسائل آن داشته باشيم. به عقيده او هرچه فناوري اطلاعات بيشتر پيشرفت مي‌كند، امكان فريب‌كاري نيز ابعاد جديدتري پيدا مي‌كند. بايد در باب ارزش‌هاي سنتي تامل كرد و مفاهيم و اصول اخلاقي را چنان گسترش داد كه موقعيت‌هاي نوظهور را پوشش دهد. به همين مناسبت، رينولدز كتاب خود را در 484 صفحه، يكسره به رابطه اخلاق با فناوري اطلاعات اختصاص داده. او مي‌گويد اخلاق فناوري اطلاعات يا IT Ethics يكي از مباحثي است كه در اخلاق كاربردي مطرح مي‌شود. اين يك موضوع ميان رشته‌اي است و به مسائلي مي‌پردازد كه كاربرد و گسترش فناوري اطلاعات موجبات پديد آمدن آنها را فراهم آورده است. پرسش‌ها و مسائل اين حوزه به بنيان‌هاي ارزشي افعال و مسئوليت‌هاي افراد در گسترة فناوري اطلاعات مربوط مي‌شود در همين رابطه او چند محور را براي پژوهش خويش انتخاب مي‌كند: الف ـ مطالعات فلسفي در حوزة اخلاقي فناوري اطلاعات. ب ـ حريم خصوصي و فناوري اطلاعات. ج ـ حقوق فناوري. د ـ قوانين و دستورالعمل‌هاي قانوني. كتاب در نه بخش و پنج ضميمه تنظيم شده است.  عناوين فصول و مضامين مندرج در آنها به ترتيب از اين قرار است: يك ـ ديدگاه كلي درباره اصول اخلاقي. دو ـ اصول اخلاقي براي آي‌تي، حرفه‌اي‌گري و كاربران آي‌تي. سه ـ كامپيوتر و جرايم يارانه‌اي. چهار ـ حريم خصوصي. پنج ـ آزادي بيان. شش ـ مالكيت علمي روشنفكران. هفت ـ توسعه نرم‌افزاري. هشت ـ كاربران. نه ـ تأثير فناوري اطلاعات بر كيفيت زندگي. ضميمه يك ـ درآمدي مختصر بر اخلاق. ضميمه دو ـ انجمن ماشين‌آلات كامپيوتري (ACM)، قوانين اخلاقي و رفتار حرفه‌اي. ضميمه سه ـ انجمن فناوري اطلاعات. ضميمه چهار ـ مديريت نرم‌افزاري و مجموعه قوانين اخلاقي. ضميمه پنج ـ استانداردهاي اخلاقي براي عضويت در انجمن‌هاي فناوري اطلاعات.

کتاب همراه کمبريج دربارة
اخلاق اطلاعات و رايانه

لوچيانو فلوريدي
انتشارات دانشگاه کمبريج، نيويورک 2010
327 صفحه

بخش اول کتاب مشتمل بر دو مقاله است؛ در مقالة اول که با عنوان «اخلاق پس از انقلاب اطلاعاتي» به قلم لوچيانو فلوريدي رقم خورده، نويسنده اذعان داشته که پس از انقلاب اطلاعاتي در عصر جديد بشر زيست‌گاهي نو براي خود پرداخته است و آن زيست‌گاه جز عرصة اطلاعات و جهان مجازي نيست؛ او در اين مقاله تلاش کرده است دربارة مختصات عرصة اطلاعات تحليلي ارائه کند که بتوان بر پاية آن ماهيت اخلاق و ارزش‌ها را در جهان اطلاعات دريافت. اما در مقالة دوم اين بخش ريشه‌هاي تاريخي اخلاق اطلاعات و رايانه جستجو شده است. نويسنده با روايتي از ريشه‌هاي ارسطويي بحث خود را آغاز کرده و در ادامه بحث مفصلي دربارة نظريات واينر ارائه کرده و در آخر نيز سخني در باب نظرية فلوريدي درباب اخلاق اطلاعات به ميان آورده است. بخش دوم اين اثر با عنوان «رويکردهاي اخلاقي» سه مقاله را در خود جاي داده است. مقالة اول که توسط فليپ بري نگاشته شده است، به موضوع ارزش‌ها در عرصة فن‌آوري اختصاص دارد. در مقالة دوم نيز  نويسنده از کاربرد نظريه‌هاي هنجاري در اخلاق رايانه سخن گفته است. ديگر مقالة اين بخش با عنوان «اخلاق اطلاعات» باز اثرِ لوچيانو فلوريدي است. نويسنده در اين مقاله ابتدا در راستاي نيل به رويکردي مناسب به اخلاق اطلاعات، تحليلي از رويکردهاي مختلف به اين رشتة جديد ارائه کرده است و سپس به ارائة ديدگاه خود در اين خصوص پرداخته و در نهايت نيز به برخي اشکالات و سوء تفاهم‌ها پاسخ داده است. مبسوط‌ترين بخش اين کتاب، بخش سوم، دربردارندة شش مقاله است و به موضوعِ «موارد اخلاقي در اخلاق رايانه» اختصاص دارد. مقالة نخست با عنوان «موارد اجتماعي در اخلاق رايانه» اثر برن کرستن استال است. مقالة دوم، «حقوق و اخلاق رايانه»، از جان سالينز است و در آن به موضوعاتي همچون هويت و اطلاعات، حقوق شخصي و ارتباطات جهاني، آزادي بيان، هرزه نگاري، شايعات و آزار اينترنتي و... پرداخته شده است. مقالة سوم «نبرد، امنيت و اخلاق رايانه» نام دارد و جان آرکويلا در آن موضوعاتي همچون رايانه‌ها در جنگ و ملاحظات اخلاقي، جاسوسي مجازي، توسط دولت ـ ملت‌ها و شبکه‌هاي تروريستي، سه راه براي ترور مجازي و... را مطرح کرده است. ديگر مقالة اين بخش از اليسون ادمز است و «ارزش‌هاي شخصي و اخلاق رايانه» نام دارد. در اين مقاله مباحثي از قبيل اجتماع مجازي، هويت جنسي و فن‌آوري اطلاعات وارتباطات، مردمان سالخورده و اينترنت و... مطرح شده‌ است. در مقالة پنجم با عنوان «اطلاعات جهاني و اخلاق رايانه» نيز نويسنده به موضوعاتي مانند شهروندان آنلاين جهاني، چشم‌انداز جهاني دربارة حريم خصوصي، پلوراليزم اخلاقي در فن آوري اطلاعات وارتباطات جهاني و... پرداخته است. و بالاخره جان وکر و ادم هنکه در مقالة «اخلاق رايانه و زمينه‌هاي کاربردي» که پايان‌بخش اين قسمت از کتاب است دربارة اخلاق رسانه‌، اخلاق پزشکي، اخلاق زيستي، اخلاق محيطي و مسائلي از اين دست سخن گفته‌اند. چهارمين بخش از اين اثر به «موارد اخلاقي در زمينه‌هاي مصنوعي» اختصاص دارد و مشتمل بر سه مقاله است. در مقالة نخست با عنوان «اخلاق صنايعِ فن‌آوريِ اطلاعاتي»، وينسنت ويگل به دو جنبه توجه کرده است نخست از ابعاد اخلاقي در عرصة آنچه بشر در زمينة فن‌آوري اطلاعات ساخته است سخن گفته است و در مرحلة ديگر موضوع را از اين حيث بررسي کرده که صنايع بشري در اين زمينه چه تحولاتي را در زمينة اخلاق پديد مي‌آورند؛ او مسئلة عامل‌هاي اخلاقي غير انساني و رايانش و مسائلي از اين قبيل را در اين بخش مورد بررسي قرار داده است. در مقالة ديگر با عنوان «زندگي مصنوعي، عامل‌هاي مصنوعي، واقعيت مجازي: فن‌آوريِ پيشکاري خودمختارگون»، کالين آلن بحثي دربارة صنايع مجازي و رايانشي که نقش عامل‌هاي خود مختار را ايفا مي‌کنند ارائه کرده است. مقالة پاياني اين بخش از استفن کلارک است و «دربارة فن‌آوري‌هاي جديد» نام دارد. او در اين مقاله درباب حريم خصوصي، خودمختاري، تهديد و ايمني، فن‌آوري‌هاي آينده و... مباحثي را مطرح کرده است.  بخش پاياني اين اثر دربارة فرااخلاق است و تنها يک مقاله را در خود جاي داده است. مقاله‌اي از هرمن،ت، تاواني با عنوان «مناظرة مبناگرايانه در باب اخلاق رايانه»؛ او بحث خود را با طرح فلوريدي/سندرز آغاز کرده است و در ادامه طرح ديگري براي تحليل مناظرة مبناگرايانه ارائه کرده است و در نهايت از لزوم مطرح شدن نظريات هنجاري جديد و چارچوب‌هاي روش شناختي در اخلاق سخن گفته است. حسن ختام اين اثر نيز مقاله‌اي از لوچيانو فلوريدي است که «اخلاق جامعه‌اي اطلاعاتي در جهاني همه‌گير شده» نام دارد. او در اين مقاله به مسئلة جهاني شدن و همه‌گير شدن و ارتباط اين پديده با فن‌آوري ارتباطات و اطلاعات توجه کرده است و مسئلة اخلاق اطلاعات را از اين منظر مورد بررسي قرار داده است.

The Cambridge Handbook Of
Information And Computer Ethics
Edited by Luciano Floridi
CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS
Cambridge University Press 2010
مسائل اخلاقي و اجتماعي در عصر اطلاعات
جوزف ميگا کيزا
انتشارات اشپرينگر/ 2010

فصل نخست  اين اثر به تاريخ رايانش اختصاص دارد. نويسنده در اين فصل مسائلي از قبيل توسعة تاريخي رايانش و فن‌آوري اطلاعات، توسعة اينترنت، مسائل اخلاقي و اجتماعي رايانش و آموزش اخلاق رايانه را به عرصة بحث و نظر کشانده است. در فصل دوم موضوع اخلاق و قانون مطرح شده است نويسنده در دو بخش جداگانه اين دو موضوع را در عرصة مورد بحث کاويده است در بخش مربوط به حوزة اخلاق مسائلي از قبيل نظريات اخلاقي، تصميم‌گيري اخلاقي و... مطرح شده‌اند و در بخش قانون نيز مواردي همچون قانون طبيعي، قانون عرفي و... مورد بحث و بررسي قرار گرفته‌اند. فصل سوم به موضوع اخلاق و تحليل اخلاقي اختصاص دارد. در اين فصل نويسنده در هفت بخش مسائلي از قبيل تعريف سنتي، نظريات اخلاقي و تعريف کاربردي از اخلاق و... را مطرح کرده است. فصل چهارم که «اخلاق و حرفه‌ها» نام دارد، مسائلي همچون تکامل حرفه‌ها، تصميم‌گيري حرفه‌اي و اخلاق و ... را در خود جاي داده است.فصل پنجم «گم‌نامي، امنيت، حريم خصوصي و آزادي‌هاي مدني» نام دارد. در اين فصل در بخش‌هاي جداگانه‌اي به موضوعاتِ گم‌نامي، امنيت، حريم خصوصي و چهارچوب اخلاقي و حقوقي اطلاعات پرداخته شده است.فصل ششم «حقوق مالکيت معنوي و فن‌آوري رايانه» نام دارد. مباحثي که در اين فصل مطرح شده‌اند عبارتند از: محصولات و خدمات ريانه، مباني مالکيت معنوي، مالکيت، جرائم مربوط به مالکيت معنوي و .. نويسنده در فصل هفتم با عنوان «زمينه‌هاي اجتماعي رايانش» مباحثي از قبيل توزيع ديجيتالي، فن‌آوري اطلاعات و ارتباطات در محل‌هاي کار، نظارت بر کارمندان و محل کار و... را مورد بحث و بررسي قرار داده است.فصل هشتم، «موارد نرم‌افزاري: خطرات و مسئوليت‌ها»، در بردارندة مسائلي است از قبيل: تعاريف، حطرات، محافظت مصرف‌کننده و... فصل نهم به جرائم رايانه‌اي اختصاص دارد. برخي از مباحثي که در اين فصل مطرح شده‌ است عبارتند از: تاريخ جرائم رايانه‌اي، انگيزه‌هاي حمله‌هاي رايانه‌اي.
نويسنده در فصل دهم «کرانه‌هاي جديد براي اخلاق کامپوتر» به مسئلة تحولات جديد در عرصة رايانه و تأثير آن‌ها بر اخلاق رايانه پرداخته است. فصل يازدهم به موضوع اجتماع پديدآمده در شبکه‌هاي اينترنتي و اخلاق در فضاي مجازي اختصاص دارد. در اين فصل مسائلي از قبيل حفاظت از فضاي مجازي، حق مالکيت معنوي در فضاي مجازي و... مطرح شده است. فصل دوازدهم دربارة شبکه‌هاي رايانه‌اي و جرائم آنلاين است. نويسنده در اين فصل مطالبي دربارة جرائم رايانه‌اي و مسئلة دفاع در برابر اين جرايم ارائه کرده است. نويسنده در فصل سيزدهم به موضوع تحقيق و بررسي جرائم رايانه‌اي به شيوه‌هاي حقوقي و محکمه پسند پرداخته است و مباحثي در اين خصوص مانند مسئلة شواهد رايانه‌اي و نحوة تحليل آن‌ها و تهية گزارش‌هاي تحقيقاتي مطرح کرده است. چهاردهمين و آخرين فصل اين اثر به مسئلة تشخيص هويت و بيومتريک اختصاص دارد و نويسنده در بخش‌هاي جداگانه مباحثي در خصوص بيومتريک دست، صورت، انگشت، دست‌خط و شبکية چشم ارائه کرده است. پايان بخش کتاب نيز سه ضميمه است که نويسنده آن‌ها را به اين اثر افزوده است. اين کتاب توسط آقاي دکتر رضا بخشايش ترجمه شده است و به‌زودي از سوي شوراي عالي اطلاع‌رساني کشور با همکاري دانشگاه قم منتشر مي‌شود.
Ethical And Social Issues in the Information Age
Joseph Migga Kizza
Springer- Verlag London Limited 2010

 

گزارش سمينارها

PDF چاپ نامه الکترونیک
افق فرهنگ

گزارش سمينارها

مرضيه سليماني

سفر روح؛ كيفيات سلوك در عرفان
دانشكدة الهيات دانشگاه كلگيت، در روزهاي 16 و 17 آوريل، سمينار جالب و بديعي با عنوان «سفر روح» برگزار كرد و برخي از مباحث جذاب و پيچيدة معنوي در تصوف و عرفان را مورد بررسي و موضوع خطابه و تحليل قرار داد. در حقيقت، سفر روح، اشاره يا استعاره‌اي از تحول معنوي انسان در مسير تكامل به سوي جهان برتر است. سفري از درون و به مقصد عالي و اعلايي كه عرفا و صوفيان مسلمان از آن به فناي في‌الله يا شهودِ معبود يا وحدت وجود و عناوين ديگر تعبير مي‌كنند. هر كدام از اين مفاهيم، موضوع گسترده‌اي در عرصة فرهنگ معنوي بشر است و طي زماني طولاني و براساس تجارب و آموزش‌هايي طاقت‌فرسا و عميق خلق شده و بسط و گسترش يافته است. سخنرانان اين سمينار، سفر معنوي انسان در اعماق جان را كه به سفر روح تعبير شده، براساس آموزه‌هاي عرفان و تصوف اسلامي مورد بررسي و كنكاش قرار داده‌اند. جهت اصلي موضوعات توسط استادان تصوف در بنيادي با عنوان هنر و شفابخشي اسلامي شكل گرفته و عمدتاً بر پاية آموزه‌هاي برخي نحله‌هاي عرفاني هند برپا شده است. يكي از اين عرفا كه نظرات خاص و پرمخاطبي دارد، عنايت‌خان، صوفي هندي است و او براي اولين بار در دهة 1900 ميلادي، جنبه‌هاي ناشناخته و مهمي از تصوف اسلامي در هند را به غرب و جهان معرفي كرد. در اين سمينار، بحث‌هاي تطبيقي در باب عرفان اسلامي و طريقت‌هاي معنوي هندي نيز مطرح شد. از جمله، موضوع و مفهوم اصليِ همايش، يعني سفر روحاني و عرفاني را با مفاهيم تناسخ و كار ما در هندوئيسم مورد تطبيق و مقايسه قرار داده و تشابهات و تفاوت‌هاي آنها مورد بحث قرار گرفته است. مي‌دانيم كه برخي از محققان، به ريشه‌هاي مشترك در عرفان‌ها و طريقت‌هاي معنوي هند و ايراني معتقدند. اما بايد به تفاوت‌هاي عظيم هم توجه كرد. مثلاً مفهوم يك زندگي و يك روح كه در تصوف اسلامي وجود دارد، در طريقت و فرهنگ هندويي با زندگي متوالي و تناسخ ارواح بيان مي‌شود و اين را بايد يك تفاوت اساسي و بنيادي قلمداد كرد. اين بحث در سمينار كلگيت مطرح شده و سخنرانان كوشيدند پاسخي براي آن ارائه كنند تا خاستگاه اين ايده‌هاي معنوي روشن شود. سخنرانان اصلي و برگزاركنندگان برخي جلسات اين همايش نيز، خود از آزمودگان و آموزگاران طريقت و هنر بودند. از جمله هنري كرتلا و زينب فيتز پاتريك. كرتلا، انسان جالبي است. او آموزگار و استاد بنياد هنر و شفابخشي اسلامي است و مهارت و تخصص چشمگيري در تصوف و عرفان اسلامي دارد. اما در عين حال او يك واعظ كليساهاي مسيحي هم هست و اين دو موضوع و دو جهان روحاني را مكمل يكديگر مي‌داند. هنري كرتلا يكي از اعضاي جامعة صوفيان روچستر هم هست. اما بجز اينها، او يك متخصص بوديسم است و در حكمت چيني هم اطلاعات و تبحر قابل ملاحظه‌اي دارد. از كرتلا آثار و مقالات متعددي منتشر شده و شاگردان زيادي از درس‌ها و آموزش‌هاي او بهره گرفته‌اند، اما جالب است بدانيم معروف‌ترين آثار وي، دو عدد CD موسيقي است كه وي با زحمت زياد، تعدادي از اصيل‌ترين آوازهاي عرفاني و كهن هندي را گرد آورده و به صورتي بديع ضبط و ارائه كرده است. زينب فيتز پاتريك هم بانوي آموزگار مباحث عرفاني است و خود نيز از صوفيان برجسته در انگلستان است. وي از استادان و همراهان بنيادي است به نام بنياد عبادت‌هاي جهاني و در آنجا به جنبه‌هاي مثبت و مشترك و جهاني همة اديان توجه زيادي مبذول مي‌دارند. وي در سمينار سفر روح، تأثير عبادت بر تكامل و بلكه تحول انسان از موجودي مادي به ماهيتي آسماني را مورد بحث و بررسي قرار داده است.
مديريت جنگل‌ها
مركز سناتور جرج ميچل براي پژوهش‌هاي زيست‌محيطي به همراه دانشگاه مين در ادامة سلسله نشست‌هاي خود دربارة محيط‌زيست و مخاطرات آن، از هجدهم ماه مارس تا پايان آوريل سال جاري سميناري در همين موضوع، با تكيه بر اهميت جنگل‌ها در حفظ دايرة زيست‌ طبيعي انسان و كرة زمين برگزار كرد و سخنرانان در طي اين سمينار كه با برگزاري كارگاه‌ها، نمايش فيلم و حضور در برخي محيط‌هاي طبيعي همراه بود، برخي از برجسته‌ترين متخصصان محيط‌زيست به ايراد سخنراني و طرح موضوعات مربوط به حيات جاري بشر و آيندة آن كردند. ماري آن فاژوان، استاد و متخصص برجستة دانشكدة منابع طبيعي و جنگل‌ها، دربارة آيندة مديريت جنگل سخنراني كرد. وي معتقد است كه نوعي استراتژي جهاني و در عين حال آموزشي فراگير براي درك موضوع بايد به ميان آورده شود تا جنگل‌ها بيش از اين دستخوش تخريب و نابودي نشوند. به نظر فاژوان، از بين رفتن تعادل طبيعي در اين عرصه، هيچ نقطه‌اي از زندگي در كرة زمين را بركنار از آسيب نمي‌گذارد و حتي بيابان‌ها نيز به دليل تغيير وضع هوا و گرمايشِ ناشي از نابودي جنگل‌ها، به يك اكوسيستم مرده تبديل خواهند شد. سخنرانان ديگري كه در روز 25 مارس به ايراد خطابه و پاسخگويي به پرسش‌هاي دانشجويان و حاضران پرداختند، دو استاد دانشگاه مين به نام‌هاي دكتركلي لگارد و دكتر جرمي ويلسون بودند. موضوع سخن ايشان، دربارة معادن و كيفيت استفاده و بهره‌وري انسان‌ها از كان‌هاي موجود در جهان و فرسايش سريع آن بود. ويلسون معتقد است كه معادن بيشتر تخريب مي‌شوند تا بهره‌برداري و استفادة صحيح و اين به دليل فقدان آموزش در ميان بهره‌برداران معادن است و لگارد اين مسئله را مطرح كرد كه آيا مي‌توان از يك مديريت زيست محيطي و ناظر بر يك استراتژي جهاني در باب مديريت معادن براي بهره‌گيري صحيح و حداكثري از اين سرمايه‌هاي طبيعي سخن گفت و در عين حال بخش اعظم توجه انسان را به حفظ و احياي معادن نيز معطوف نمود؟ بجز موضوع جنگل‌ها و معادن، دربارة اقيانوس‌ها هم صحبت شد. پروفسور داگ ماگير از آيندة اقيانوس‌ها و مخاطرات جاري آن سخن گفت. به نظر وي محيط و اكوسيستم اقيانوس‌ها به دليل حساسيت بسيار شديدي كه موجودات زنده و غيرزنده در اين چرخه دارند، بيش از هر پديدة ديگري در كرة زمين در حال آسيب‌ديدن و حتي در معرض نابودي است. اين خطابه در روز 18 آوريل در مركز جرج ميچل برگزار شد و سه روز قبل از آن نيز در روز 15 آوريل، دكتر آلكسيس آكيم استاد بوم‌شناسي و محيط زيست در دانشگاه لاوال دربارة محيط زيست ايالت كبك در كانادا سخن گفت و منحصربفرد بودن پديده‌هاي زيست محيطي اين منطقه، از جمله جنگل‌ها و درياچه‌هاي آن را مورد بررسي قرار داد. در همان روز نيز، دكتر ديويد هارت نيز يك خطابة تئوريك و نظري دربارة استراتژي‌هاي زيست محيطي در نظريه و در عمل ايراد كرد و به اين موضوع پرداخت كه ديدگاه‌هاي نظري ما تا چه حدّ در برنامه‌ريزي، مديريت و عملكرد زيست محيطي ما تأثيرگذار است. سرانجام در روز 29 آوريل نيز دكتر گريمز در سخنراني خود با عنوان: محيط زيست و مواد غذايي، به اين موضوع پرداخت كه سرنوشت انسان با نيازهاي وي گره خورده و عمده‌ترين نياز انسان، همانا غذا و خوراك است، امّا چرا برآورده كردن اين نياز، موجب ايجاد شرايطي شده كه ممكن است هيچ امكان تغذيه سالمي در عرصة حيات انساني متصّور نشود يا نباشد.
ادامة سمينارهاي دانشگاه بردفورد و انجمن سلطنتي فلسفه
طي سال‌هاي 2010 و 2011 ميلادي، دانشگاه بردفورد با همكاري انجمن سلطنتي فلسفه، جلسات و همايش‌هاي جالب و مهمي برگزار كردند كه موردتوجه و استقبال وسيعي قرار گرفت. ما برخي از اين سمينارها را در شماره قبل معرفي كرديم و در اين بخش نيز چند جلسه و موضوع ديگر از اين همايش‌ها را معرفي مي‌كنيم كه در ماه جاري (جوئن) و ماه آينده (جولاي) برگزار مي‌شود. كليه خطابه‌ها و مقالات ارائه‌شده در اين سمينار به صورت كتاب‌هايي در سال جاري تدوين و منتشر خواهد شد.
برابري در ورزش
دكتر گراهام مك دونالد، از دانشگاه كانتربوري به موضوعات اخلاقي و فلسفي در ورزش و امكان يا شرايط يا لوازم يا چشم‌اندازهاي برابري در ورزش پرداخته و سخنراني جالبي ايراد كرده است. او ابتدا به اين مسئله مي‌پردازد كه دستيابي ورزشكاران به امتيازات مختلف يا برعكس، محروميت آنها از برخي امتيازات و امكانات، ورزش را در چه وضع يا موضع اخلاقي يا فلسفي يا حقوقي‌اي قرار مي‌دهد. از اين نظر مي‌توان به حقوق عمومي انسان مجدداً رجوع كرد و بازانديشي كرد كه چگونه مي‌توان از برابري و مساوات در اين عرصه سخن به ميان آورد. گراهام مك دونالد، در تداوم بحث‌هايش به طرح مفروضات و نظريات متفكران نئوماركسيست رو آورده و براساس آنها، موضوع برابري فرصت‌ها را در آموزش و ورزش مطرح مي‌كند. بايد توجه كرد كه مسئله اصلي در ورزش قهرماني، رقابت است و رقابت مستلزم وجود حداقلي از برابري است و اين برابري هيچ‌گاه بطور كامل محقق نخواهد شد، اما نابرابري نبايد به حدي باشد كه امكان حداقلي ضروري را نيز نقض كند. اما حد و تعريف همين حدود پايه يا حداقلي كه براساس آن رقابت ورزشي و برابري ضروري براي معتبر شدن رقابت امكان‌پذير است چيست و چگونه تعريف مي‌شود؟ اين پرسش‌ها بسيار مهم هستند و طرح هر يك مستلزم دقت و مطالعه و تفكر فراوان است. امري كه به فهم بنيادهاي اخلاقي و برنامه‌ريزي و اعتلا و گسترش سالم ورزش كمك بسياري خواهد كرد.
الگوها و قصه
يك مسئله مهم در الگوهاي علمي و ساير الگوهاي فرهنگ بشري اين است كه اغلب الگوهاي علمي يا كساني كه از نظر علمي سرمشق و الگوي ديگران بوده‌اند، اساساً به لحاظ فيزيكي و تاريخي و عيني واقعيت نداشته‌اند؛ مثل قهرمانان داستان‌هاي ژول‌ورن يا آيزاك آسيموف. اين مسئله سئوالات و نكات متعددي را براي ما مطرح مي‌كند. در اين سمينار، چند تن سخن مي‌گويند كه سخنران اصلي پروفسور رومن فريگ، استاد دانشكده اقتصاد دانشگاه لندن است. رومن فريگ صاحب و خالق آثار تحليلي زيادي در رابطه با فلسفه و اقتصاد، و ادبيات و اقتصاد است. او ابتدا به اين مسئله مي‌پردازد كه الگو چيست و چه كسي مي‌تواند الگو يا سرمشق يا نمونه‌‌اي نوعي براي آرمان‌ها و اعمال و خواست‌هاي بزرگ ما قرار گيرد؟ اصلاً حقيقت الگو چيست؟ ما از الگوهايمان چه چيزهايي بايد بياموزيم؟ و آيا اين آموزه‌ها مثبت و به سود ماست؟ الگوها بايد واقعي باشند يا تخيل نقش مهمي در اين زمينه دارد؟ اينها گوشه‌اي از پرسش‌هاي رومن فريگ و ساير شركت‌كنندگان است كه مي‌كوشند پاسخي براي آن بيابند. وي مي‌گويد ما از منظر ادبيات داستاني به اين موضوع مي‌پردازيم، زيرا شخصيت داستان‌ها و رمان‌ها بيشتر و ملموس‌تر از هر الگوي ديگري، سرمشق خوانندگان قرار مي‌گيرند. آن‌گاه، تئوري‌هاي داستان را از منظر فلسفي مورد بررسي قرار مي‌دهيم تا پاسخي براي پرسش‌هايي كه طرح كرديم بيابيم. يكي از تئوري‌هاي مهمي كه مي‌تواند به لحاظ نظري و روش‌شناختي به ما كمك كند، تئوري والتون است. وي كتاب معروفي به نام «بنيادهاي هنر» دارد كه در سال 1990 توسط دانشگاه ‌هاروارد در آمريكا منتشر شد و امروزه نظريه‌اي فراگير و شناخته شده در عرصه ادبيات و تئوري‌هاي هنر محسوب مي‌شود. براساس تحليل نظرات والتون و در پرتو تئوري او، فريگ پاسخ‌هاي خود را مطرح مي‌كند و به بحث مي‌گذارد. در نهايت يك تصور و تصوير و نظريه عمومي از الگوهاي علمي ارائه مي‌شود كه در معرض بحث و پرسش و توضيح مخاطبان و شركت كنندگان قرار مي‌گيرد.
سفر زمان
قرن‌ها و هزاره‌هاست كه بشر به مسئله زمان مي‌انديشد. زمان، نه فقط موضوع علم طبيعي، بلكه موضوع مهم و حساسي در ماوراءالطبيعه و دين و فلسفه هم بوده است. اساساً در اغلب موارد، دغدغه اصلي انسان است و او از تولد تا جواني و ميان‌سالي و پيري و مرگ، با مسئله زمان رو به روست. هم از اين‌رو، همواره به بي‌زماني، تعليق زمان، بازگشت زمان، معكوس‌سازي و بالاخره سفر در زمان مي‌انديشد. اين مسئله در تخيل و ادبيات نمونه‌هاي زياد و زيباي فراواني داشته و دارد. در اين باره، پروفسور الادير ريچموند از دانشگاه ادينبورو و دكتر اشتفان مولهال استاد دانشگاه آكسفورد به ايراد خطابه و سخنراني مي‌پردازند. پروفسور ريچموند درباره فلسفه زمان و فلسفه سفر در زمان و امكان آن به لحاظ نظري و علمي بحث مي‌كند. وي مسائل و مشكلاتي را كه در فيزيك و متافيزيك مطرح شده مورد توجه قرار مي‌دهد و براي شنوندگان مطرح مي‌كند. در واقع اين موضوع را به بحث مي‌گذارد كه چرا سفر در زمان، براي ما انسان‌ها، يا موجوداتي كه زنده هستيم و علاوه بر زندگي، در سطح يا مقطعي از زمان حضور داريم، موضوعي دشوار است؟ چرا انجام و فهم و درك اين مسئله تا اين حد براي انسان‌ها دشوار و سخت، و در حقيقت در زمره  امور غيرممكن محسوب مي‌شود. در اين همايش، مسئله زمان، تعاريف آن، طرح آن به مثابه يك ابژه فلسفي و گذر از آن به لحاظ فلسفي و علمي، و سرانجام رابطه فلسفه و علم و حتي تخيل و هنر در تحقق آن مورد بحث و بررسي قرار مي‌گيرد. اموري كه علم و نظر، آن را ممكن مي‌داند، اما پذيرش آن براي بشر هنوز امري ناممكن و آرزويي محال به نظر مي‌آيد.

 

رويکرد عالمانه ايرانيان با نظريه تکامل

PDF چاپ نامه الکترونیک

رويکرد عالمانه ايرانيان با نظريه تکامل

در دومين نشست از سلسله درسگفتارهاي گروه فلسفه دين پژوهشگاه علدوم انساني و مطالعات فرهنگي دکتر رضا داوري اردکاني، رئيس فرهنگستان علوم به ايراد سخن پرداخت. دکتر داوري که طي ساهاي اخير يکي از مهمترين دغدغه هايش بحث علم و دنياي مدرن بوده است در اين نشست سعي نمود تا مواجهه ما ايرانيان با نظريه تکامل را به بحث بگذارد. او که در ابتداي سخنش از اينکه ديگر فردي کهنسال است و کمتر مي تواند سخن بگويد غذر خواهي نمود که در اين نشست از من نخواهيد که بررسي داشته باشم من سعي مي کنم به ارائه گزارشي در اين باب بپردازم. دکتر داوري در ادامه سخنش با اشاره به اين نکته که مواجهه ايرانيان با نظريه تكامل به دوره قاجار و ترجمه‌هاي صورت گرفته در آن دوره برمي‌گردد.  ميرزاتقي‌خان انصاري كاشاني گزارشي از مهمترين كتاب داروين يعني اصل انواع بنا بر انتخاب طبيعي را در كتاب خود به نام "جانورنامه" ارائه داد. اين كتاب در سال 1287 يعني 11 سال پس از انتشار "تطور انواع" داروين به چاپ رسيد كه از اين اثر تا تاليف و ترجمه بعدي فاصله زماني زيادي ايجاد شد.  داوري به ديدگاه اسدآبادي اشاره اي داشت و گفت: يكي از نقدهاي مهم در نظريه تكامل در مورد ايرانيان به نقد سيدجمال‌الدين اسدآبادي در كتاب "نيچريه" او باز مي‌گردد.  در اين كتاب با فرض اين‌كه داروين معتقد به ميمون بودن انسان است، اين نظريه را در زمره‌ نظريات "دهري" مطرح و رد مي‌كند و همين تصور در ادبيات فارسي نيز وجود داشته و منعكس شده است. مهمترين و عالمانه‌ترين نقد فلسفه داروين در كتاب نقد "فلسفه دارون" به زبان عربي اثر محمدرضا نجفي اصفهاني يا مسجدشاهي است. دکتر داوري اردکاني در ادامه سخنش نظر مسجد شاهي را مورد نقد قرار داد و گفت : مسجدشاهي به طرح سه دوره از شبهات در دوران اسلامي پرداخته و معتقد است كه شبهات دور اول كه مربوط به همان دوران نزول وحي است ناشي از كم‌آگاهي مخالفان بوده است.  شبهات دوره دوم نيز كه پس از ورود علوم يوناني آغاز مي‌شود جدي‌تر و نيرومندتر است و شبهات دور سوم نيز مربوط به عصر حاضر است و به قوت شبهات دوره دوم نيست، اما خطرات آن بيشتر است. مسجدشاهي معتقد است كه دو موضوع در نظريه تكامل محور مباحث قرار گرفته است، نخست مساله باور به خداوند و رد آن و دوم كيفيت آفرينش و به خصوص كيفيت خلقت انسان است.  مسجدشاهي در جلد دوم كتاب خود با پذيرش آموزه‌هاي ديني به نقد و رد نظريه تكامل مي‌پردازد. دکتر داوري همچنين به کتاب مرحوم سحابي نيز اشاره اي کرد و گفت : ‌در دوره جديد نيز مرحوم سحابي با نوشتن دو جلد كتاب يعني يكي "قرآن و تكامل" و ديگري "خلقت انسان" به بررسي اين نظريه و سازگاري آن با انديشه ديني و قرآني مي‌پردازد كه آن هم با موافقت‌ها و مخالفت‌هايي مواجه مي‌شود.  دکتر حسين کلباسي اشتري، استاد دانشگاه علامه طباطبايي، به تبيين بحث نظريه تکامل با توجه به کتاب مقدس اشاره کرد و گفت: با توجه به فضايي كه در كتاب مقدس وجود دارد اين نظريه تكامل داروين قابل جمع شدن با اين نظريه نيست.  چرا که ابتدا مسيحيت به دفاع از نظريه تكامل و سازگاري آن با تعاليم مسيحي تاكيد مي‌كرد و پاپ نيز "منشاء انواع" را در زمره كتاب‌هاي ممنوعه قرار نداد. بنابراين گفتند خلقت الهي طبيعي و نه به طور معجزه‌آسا كامل، ناگهاني و دفعي است و اين افراد اكثرا كاتوليك، پروتستان‌هاي متجدد و نوارتدوكس‌ها بودند كه از قوانين طبيعي به عنوان ابزار ثانويه ياد كردند كه خداوند از طريق آن‌ها به آفرينش مي‌پردازد.  اما پروتستان‌ها به خصوص پروتستان‌هاي بنيادگرا با توجه به ظاهر نص كتاب مقدس به رد نظريه تكامل پرداخته و معتقد شدند كه اين نظريه به دلايلي چون برخاستن انسان از موجودي پست‌تر و نفي آفرينش شكوهمند انسان، ارجاع انسان و فرهنگ و قدرت فكري انسان به ماده و طبيعت، نفي شبهات انسان و خدا، نفي امتياز انسان در برخورداري از روح و جاودانگي، نفي هدفمندي جهان و نفي طرح و تدبير الهي، نفي نظام ثابت و سلسله مراتبي عالم و همچنين آسيب‌پذيري برهان نظم بر پايه نظام اخلاقي سكولار و مخالفت با هنجارهاي ديني، قابل پذيرش نخواهد بود.  دکتر كلباسي در ادامه سخنش با تاکيد بر اين نکته که کاتوليك‌ها و نوارتدوكس‌ها و متجددان پروتستان در جهت سازگاري به نفي سازگاري يا تجديدنظر در مباني و آموزه‌هاي مسيحيت تلاش كردند و كاتوليك‌ها نيز تاويل آيات را نپذيرفتند و حتي قبل از داروين، شش روز آفرينش را استعاره‌اي از دوره‌هاي زمين‌شناسي قلمداد كردند گفت: البته ايشان تكامل را در حيطه‌ تن انساني پذيرفته‌اند اما روح مجرد را امري از جانب خدا و خارج از تكامل دانستند. اينان مهمترين صفات خدا را نه تنزه و تعالي بلكه سريان و جرياني در طبيعت مي‌دانند كه خلقت الهي، دروني، جاري و مستمر و نه دفعي است.  در قرن بيستم نظر ديگري از سوي نوارتدوكس‌ها ارائه شد و آنان معتقد شدند كه روايت كتاب مقدس از دو رويداد آغاز جهان و پيدايش انسان علت اصلي باور به تعارض دين و نظريه تكامل است و اين روايت كاملا نمادين است. محمدمنصور هاشمي نيز به تاريخچه مواجهه «علماي ايران و نظريه تكامل» پرداخت. او با تاکيد بر اين نکته که قصد ندارد سخنان دکتر داوري را تکرار کند گفت : ميان دو طيف موجود درباره نظريه تکامل در طول زمان نقد و نظرهاي گوناگوني مطرح شده است كه از آن جمله آثار آيت‌الله محمدرضا نجفي اصفهاني يا مسجدشاهي است كه با عنوان "نقد فلسفه داروين" مطرح مي‌شود و يا آيت‌الله سيداسدالله خرقاني كه اثري با عنوان "تنقيد مقاله دارو نيست‌ها" تاليف كرده است.  بر اساس اين ارزيابي به رغم اين‌كه هر دو اثر در نقد و رد آن نظريه تاليف شده است و رويكرد نويسندگان آن‌ها كاملا متفاوت است به نحوي كه رويكرد نجفي اصفهاني را مي‌توان عالمانه و رويكرد خرقاني را ايدئولوژيك خواند كه البته هر يك از اين رويكردها لوازم و توابع خود را دارند.  همچنين تصور سيدجمال‌الدين اسدآبادي از نظريه‌ تكامل تصوري عامه بوده است البته اين تلقي تنها خاص وي نيست بلكه ميرزاده عشقي و صادق هدايت نيز بر همين تلقي عاميانه تاكيد كرده‌اند. هاشمي با اشاره به نظريات مرحوم سحابي در باره نظريه تکامل گفت : مرحوم دكتر سحابي نيز در اثر خود در رابطه با نظريه تكامل در تلاش است كه بگويد چنين نظري خلاف منطق علم است و بايد دانست كه كتاب ايشان در تعارض با نظر علامه طباطبايي است كه در تفسير الميزان آمده است زيرا علامه طباطبايي معتقد بودند كه تطور انواع مغاير با قرآن است.  برخي بر اين عقيده بودند كه اين فرضيه‌اي اثبات نشده است بنابراين خيلي لازم نيست كه خيلي جدي گرفته شود و برخي نيز بر اين نظر بودند كه اين نظريه مربوط به زيست‌شناسي است و لزومي ندارد كه در علومي مانند علم اخلاق وارد شود و برخي ديگر نيز مي‌گفتند كه مي‌توان اين نظريه را با عنوان نظريه نمادين تلقي كرد.  هاشمي با بيان اين‌كه اثر نجفي اصفهاني جدي‌ترين كتابي است كه در زمينه نقد نظريه داروين در ميان آثار ديگر به تاليف رسيده است.

 

امام خميني(ره) و حكمت متعالي سياسي

PDF چاپ نامه الکترونیک

امام خميني(ره) و حكمت متعالي سياسي

نشست بررسي كتاب «مفهوم‌شناسي حكمت متعالي سياسي» با حضور عليرضا صدرا، نويسنده كتاب و عضو هيات علمي دانشگاه تهران و شريف لك زايي، عضو هيات علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي در سراي اهل قلم خانه كتاب برگزار شد. در اين نشست ياسر هدايتي دبيري جلسه درباره علت برگزيدن اين كتاب براي بررسي در سراي اهل قلم گفت: اين كتاب در حوزه پيوند ميان فلسفه و سياست و آن چه به عنوان فلسفه سياسي اسلامي مي‌شناسيم، نوشته شده است. پژوهشگاه‌هايي در قم از جمله پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي كه ناشر اين كتاب نيز محسوب مي‌شود، در سال‌هاي اخير اقدام به پژوهش و انتشار كتاب در اين حوزه كرده‌اند. اين كتاب  نيز يكي از همين آثار است.  وي افزود: صدرا در اين اثر، رويكرد ويژه‌اي به موضوع مورد بحث خود دارد. ما اصولا سياست را مفهومي سكولار و در حوزه دانش‌هاي نوين مي‌شناسيم، در حالي كه صدرا سخن متفاوتي را در اين باره طرح مي‌كند. عليرضا صدرا به عنوان نخستين سخنران اين نشست با اشاره به اين نکته که حكمت در شرق زاده شد و ايرانيان آن را تئوريزه كرده و حكمت جاويدان ناميدند گفت: فارابي نيز زادگاه حكمت را شرق مي‌داند و هانري كربن اين امر را تاييد مي‌كند. حكمت جاويداني كه سنت‌گرايان معاصر به دنبال احياي آنند و همين حكمت است. حكمت متعالي ادامه حكمت جاويدان ايران به شمار مي‌آيد.  يونانيان حكمت را از وعظ و خطابه خارج كردند و آن را به زبان علمي تبديل كردند كه اين امر در ارتقاي مواريث و حفظ آنها نقش مهمي داشت. صدرا به بازتوليد اين جريان در سال‌هاي بعد توسط فارابي اشاره كرد و گفت: به گفته كربن، فارابي بار ديگر حكمت را به موطنش بازگرداند. فارابي اين حكمت را با عنوان «حكمت فاضله» كه آن را شامل علوم اجتماعي و سياسي مي‌دانست، تبيين كرد. به گفته او، علم مدني يا همان سياست، جامع علوم ديگر است. اين پژوهشگر حكمت مشاء سينوي و اشراق سهروردي را دو انشعاب از حكمت فاضله فارابي برشمرد و گفت: ملاصدرا با تجميع اين آموزه‌ها و افزودن كلام، اخلاق و عرفان به آنها، حكمت متعالي را تاسيس كرد. در واقع، حكمت متعالي در اين سير، نقطه تعادل حكمت است. ملاصدرا تعريفي از حكمت ارايه مي‌كند كه در آن نگاه متعالي به سياست و حكمت وجود دارد. او در «اسفار» اين ديدگاه را مطرح كرد. وي با اشاره به ارتباط تنگاتنگ حكمت متعاليه با سياست گفت: آيت‌الله جوادي آملي، سراسر حكمت متعاليه را سياست مي‌داند، اما اگر اين نظر را نپذيريم، دست‌كم بايد قبول كنيم كه حكمت متعالي معطوف به سياست است. حكمت متعالي مي‌كوشد تعادل، تعالي و توسعه را در جامعه برقرار كند. عضو هيات علمي دانشگاه تهران به عملي شدن حكمت متعالي توسط امام خميني(ره) اشاره كرد و گفت: ايشان ابعاد عملي حكمت متعالي را باز كردند و آن را در قالب نظريه حكومت اسلامي كه  بر مبناي حكمت متعاليه است، عملي كردند. وي حكمت متعاليه را نقطه تعادل كل جريان حكمي دانست و گفت: حكمتي كه امام(ره) مطرح كردند، تفسير عملياتي حكمت متعاليه و تحقق عملي بخشيدن به آن بود. صدرا ادامه داد: در اين كتاب، حكمت صدرا را حكمت متعالي مي‌ناميم، به اين معنا كه او حكيمي است كه از منظر حكمت به سياست نگاه مي‌كند، اما امام خميني(ره) يك سياست‌مدار است كه به حكمت مي‌نگرد و دنبال كاربردي كردن آن است. سپس لكزايي، عضو هيات علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي گفت: به نظر مي‌رسد در دهه اخير با دشوراي‌هايي در حوزه علوم انساني مواجهيم كه بخشي از آن به حوزه علوم سياسي نيز سرايت كرده است، چرا كه ما همچنان فاقد توليد نظريه در باب سياستيم. با پيروزي انقلاب اسلامي فضاي جديدي براي گسترش علوم بومي ايجاد شد و كتاب دكتر صدرا در همين جريان قابل بررسي است. وي افزود: طرح پژوهشي حكمت سياسي متعاليه در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي كه اين كتاب يكي از كتاب‌هاي حاصل از آن است، با اين دغدغه شكل گرفت كه از طريق آن بتوانيم پشتوانه‌هاي فلسفي و سياسي براي جامعه‌مان پي‌ريزي كنيم، پشتوانه‌هايي كه از سنت ديرپاي ما شكل گرفته‌اند. به گزارش ايبنا، در پايان اين نشست، لكزايي انجام چنين پروژه‌اي را به معناي ناديده گرفتن دستاوردهاي غربيان در اين حوزه ندانست و گفت: با انجام پژوهش‌هاي بومي امكان تعامل ميان شرق و غرب برقرار شده و سنت گفت‌وگو شكل مي‌گيرد. همچنين چنين پژوهش‌هايي، در بازشناسي، بازنگري و بازسازي سنت فكري گذشته ما موثر خواهند بود. در اين بازنگري مي‌توان نگاهي انتقادي داشت. اين كتاب نيز محصولي از بازشناسي، بازنگري و بازسازي سنت فكر گذشته ما به شمار مي‌آيد. در واقع، اين طرح پژوهشي مي‌كوشد ظرفيت‌هاي حكمت متعاليه را براي ورود به جامعه حياتي ما بررسي كند.  همواره از حكمت متعاليه به عنوان فلسفه محض نام برده شده است، در حالي كه كتاب مورد بررسي در اين نشست، گامي براي تبيين فلسفه سياسي براي جامعه‌اي است كه در آن زندگي مي‌كنيم.

 

مصائب امروز ريشه در خودخواهي بشر دارد

PDF چاپ نامه الکترونیک

مصائب امروز ريشه در خودخواهي بشر دارد

دکتر عبدالله نصري استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبايي در نشست "دين و تکنولوژي" در پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي برگزار شد، به تبيين موضوع "تکنولوژي از منظر علامه جعفري" پرداخت. دکتر نصري تأکيد کرد: علامه جعفري تکنولوژي را امري خنثي تلقي نکرده و آن را داراي آثار و لوازم خاصي مي داند. در حاليکه علامه به تأثير زياد تکنولوژي بر زندگي فردي و اجتماعي انسانها اعتقاد دارد، اما برخي عالمان ديني ما معتقدند که تکنولوژي چندان بر زندگي انسانها مؤثر نيست.  استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبايي افزود: علامه جعفري معتقد است تکنولوژي ناشي از فرهنگ و قوانين حقوقي و اخلاقي خاصي بوده و در عين حال فرهنگ و حقوق و اخلاق خاصي را به وجود مي آورد. علامه معتقد است تأثيرات تکنولوژي در جهان بيني ها را نمي توان انکار کرد و در عين حال در تشريح تأثيرات سوء تکنولوژي بر پديده جبر اشاره دارد. از نظر وي امروزه تکنولوژي بهانه اي شده تا بشر از خود سلب مسئوليت کرده و بسياري از کوتاهي هاي خود را بر گردن تکنولوژي بيندازد. وي افزود: علامه در عين اينکه معتقد است تکنولوژي يک لوازم و آثار خاصي دارد اما تکنولوژي را تنها يک وسيله مي داند. از نگاه علامه منفعت، لذت و سلطه از آثار تکنولوژي است اما او منفعت، لذت و سلطه را از مختصات انسان مي داند که در همه ادوار تاريخ وجود داشته است. اما براي روشن شدن راهکار جلوگيري از خطرات تکنولوژي بايد به نگاه انسان شناسي علامه توجه کرد. دکتر نصري به يکي از مسائل مبنايي تکنولوژي اشاره کرد و افزود: برخي متفکران معتقدند اگر علم جديد پيدا مي شود بر اثر نگاه رياضي انسان به جهان است که به غلبه انسان بر طبيعت منجر مي شود. اما علامه تنها نگاه کمي و رياضي به عالم و تکنولوژي را منشأ مصائب نمي داند. نصري در پايان تأکيد کرد: علامه معتقد است کسي که مي گويد انسان چاره اي از جبر تکنولوژي ندارد، در واقع انسان را نشناخته است؛ چون بشر قدرت کنترل تکنولوژي را دارد به شرط اينکه در عين داشتن نگاه کمي به عالم نگاه غايت مدارانه نيز داشته باشد و تعليم و تربيت و اخلاق را در حيات انسانها در نظر داشته باشد.

 


صفحه 4 از 5