فقدان و سوگ

PDF چاپ نامه الکترونیک
صفحه 79




در يكي دو ماه اخير، خبرهاي ناخوشايندي از درگذشت خردمندان، فرهيختگان و محققان بزرگي داشتيم. رحلت استاد محمد خوانساري، منطق‌دان برجسته و استاد دانشگاه تهران، درگذشت نعمت حقيقي، فيلمبردار بسيار بزرگ و خالق تصاوير تعداد پرشماري از بهترين آثار هنر هفتم در كشورمان، فقط دو خبر از اين نوع بود. به قول سعدي:

دردي به دل رسيد كه آرام جان برفت

و آن هر كه در جهان به دريغ از جهان برفت

شايد كه چشم چشمه بگريد به هاي‌هاي

بر بوستان كه سرو بلند از ميان برفت

ما كاروان آخرتيم از ديار عمر

او مرد بود پيشتر از كاروان برفت

شرح غمت تمام نگفتيم همچنان

اين صد يكي است كز غم دل بر زبان برفت

باري، جز آن دو بزرگ كه گفته شد، جمعي ديگر از شمار دو چشم كاسته و از شمار خرد هزاران بار كاسته شدند. استاد هندشناس و قرآن پژوه و محقق آزاده، دكتر محمدرضا جلالي نائيني در ارديبهشت ماه چشم از جهان محقّر فرو بست. وي پيشگام هندشناسي‌ نوين در ايران بود و آثار مهمّي چون «اوپانيشاد»، «مجمع‌البحرين»، «بهاگاوادگيتا»، «ريگ ودا» و... را تصحيح و ترجمه و منتشر كرد. كتاب «تاريخ جمع قرآن كريم» وي نيز نمونه‌اي از پژوهش‌هاي اسلامي او بود. خدايش غريق رحمت كناد. در گذشتة ديگر، فرد هاليدي، تحليل‌گر سياسي و محقق بزرگ علوم و تئوري‌هاي سياسي با تخصص ويژه دربارة خاورميانه و ايران بود.

ترجمه كتاب معروف او به نام «ايران، ديكتاتوري و توسعه»، در سال 1356 در ايران منتشر شد و از بهترين تحليل‌ها دربارة ايران بود. هاليدي در دوبلين ايرلند متولد شد و در آكسفورد و مدرسه اقتصاد لندن درس خواند. وي بجز انگليسي؛ زبان‌هاي فرانسوي، آلماني، اسپانيايي، روسي، عربي و فارسي را نيز آموخته بود. از 1968 تا 1983 عضو شوراي سردبيري New Left Review بود و در دانشگاه‌هاي كشورش نيز تدريس مي‌كرد. او در اغلب كشورهاي خاورميانه پژوهش و سخنراني مي‌كرد و كتابهايش در زمره بهترين آثار سياسي محسوب مي‌شد. از جمله «ملت و دين در خاورميانه»، «اسلام و اسطوره رويارويي» و «مقدمه‌اي بر انقلاب ايران». محمد بهمن‌بيگي، نويسندة كتاب بي‌همتاي «بخاراي من، ايل من» و بنيانگذار آموزش و پرورش عشايري در ايران، صاحب تئوري‌هاي درجه اول آموزش بومي در كشورمان، سفر آخر خود را آغاز كرد و انبوه شاگردان ايلياتي‌اش را تنها نهاد. او نشان عالي تقدير از سوي يونسكو دريافت كرده بود و مراسم تشييع جنازه‌اش در شيراز با حضور جمعيتي بيش از يكصد هزار نفر برگزار شد. مردم اينگونه از خادمين راستين خود تجليل مي‌كنند. بجز او، استاد بزرگ و بي‌مانند زبان‌شناسي در دانشگاه‌هاي ايران، دكتر علي محمد حق‌شناس، لبخند هميشگي خود را وانهاد و درگذشت.

حق‌شناس صاحب آثار درجه اول و مرجع در عرصة زبان‌شناسي بود؛ از جمله «تاريخ مختصر زبانشناسي»، امّا فرهنگ كم‌نظير و ارزشمند او به نام «هزاره» كه از سوي فرهنگ معاصر بارها و در قطع‌هاي مختلف چاپ شده، امروز در زمرة مهم‌ترين ابزارهاي مترجمان و موثق‌ترين فرهنگ انگليسي به فارسي براي همة دانشگاهيان و اهل تحقيق است. استاد حق‌شناس، مردي متواضع و بي‌پيرايه و از حيث سجاياي اخلاقي، و نظم و وجدان كاري، كم‌نظير بود. جاي خالي او را به دشواري پرتوان كرد. آخرين واگوية اندوه در باب محمد عابد الجابري، متفكر برجسته جهان عرب است. وي در سال 1938 ميلادي در مغرب به دنيا آمد و 74 سال زيست. او در دانشگاه‌هاي مغرب فلسفه و اپيستمولوژي خواند و به فرانسه رفت. در آن كشور بسيار پژوهش كرد، در سوربن به استادي رسيد و مقامي والا در فرهنگ عربي يافت. جوايز بسياري گرفت و كتب بسياري نوشت. مهم‌ترين اثر او «نقد عقل عربي‌» است كه چهار جلد و پروژه‌اي دقيق و موشكافانه است. جابري، عقل عربي را نتيجة فرهنگي مي‌داند كه بر سه نظام معرفتي استوار است: نظام زباني عربي يا بيان، نظام غنوسي ايراني هرمسي يا عرفان، و نظام عقلاني يوناني يا برهان. برخي ديگر از آثارش عبارت است از: دموكراسي  و حقوق بشر، عقل سياسي در اسلام، عصبيت و دولت: تأملات ابن خلدوني در تاريخ، رنسانس عربي، مقدمه‌اي برقرآن، و مقدمه‌اي بر معرفت‌شناسي: عقلانيت معاصر و پيشرفت انديشه علمي.

مرضيه سليماني

آخرین به روز رسانی در دوشنبه ۰۷ تیر ۱۳۸۹ ساعت ۱۱:۲۰