خطا
  • DB function failed with error number 1194
    Table 'jos_session' is marked as crashed and should be repaired SQL=SELECT guest, usertype, client_id FROM jos_session WHERE client_id = 0

معرفي كتاب

PDF چاپ نامه الکترونیک

معرفي كتاب

 آينه جادويي خيال؛
پژوهشي در قصه‌هاي پريان جهان
 محمد برفر
ناشر: اميركبير
چاپ اول: 1389
319 صفحه

 «قصه پريان، زيرمجموعه قصه‌هاي عاميانه است. اين قصه‌ها، قرن‌ها پيش از دوران تاريخي بشر، پديد آمده‌اند و به مثابه پرتو روشنگري هستند كه به تاريك‌ خانه اعصار و قرون ماقبل تاريخ مي‌تابند. آگاهي از آداب و رسوم اقوام ماقبل تاريخ و دست‌يابي به عقايد مذهبي و باورهاي آن، از راه مطالعه همين افسانه‌هاي كهن امكان‌پذير است. ص7» قصه‌هاي پريان در سراسر جهان به زبان‌ها و گويش‌هاي مختلف رواج داشته‌اند. كتاب آينه جادويي خيال از 7 فصل تشكيل شده است. فصل نخست «رويكردهاي نظري» نام دارد كه در آن مولف به پژوهش‌هاي علمي در حوزه فرهنگ عامه مي‌پردازد و با اين هدف، مكتب هند و اروپايي، منشأ هندي قصه‌هاي پريان - مكتب مردم‌شناسي، مكتب تاريخي ـ جغرافيايي، مكتب صورتگري و مكتب روان‌كاوي را بررسي مي‌كند. عنوان فصل دوم «منشأ و تاريخچه قصه‌هاي پريان» است كه مولف در آن به ريشه لغوي قصه پريان، منشأ پيدايش آن و نقل و انتقال قصه‌ها مي‌پردازد. فصل سوم «سرزمين پريان» نام دارد و مسائلي مانند جغرافياي سرزمين پريان و فناناپذيري را تحليل مي‌كند «پري‌زادگان نباتي» عنوان فصل چهارم است و از عناوين آن مي‌توان به رستاخيز طبيعت در قصه‌هاي پريان، روياي بهشت گمشده اشاره كرد. مؤلف در فصل پنجم منشأ اساطيري پريان آب را بررسي مي‌كند. فصول ششم و هفتم به ترتيب قودختران و اژدهاكشان نام دارند. اين اثر همچنين دربردارنده سيزده افسانه جادويي است كه مي‌توان به باغ سيب، دختران انار و سيب‌هاي جاودانگي اشاره كرد. يكي از ويژگي‌هاي جالب در قصه‌هاي عاميانه صرف نظر از اينكه متعلق به كدام سرزمين باشند، جدال ابدي بين نيكي و بدي است. در اين اثر نويسنده با استفاده از رويكرد نظري تطبيقي ـ تاريخي بر آن بوده تا با مقايسه قصه‌هاي پريان در نقاط مختلف جهان، خصوصيات مشترك آن‌ها را آشكار سازد.

 نقاب روشنگري؛ زرتشت نيچه
 استنلي روزن
داريوش نوري
ناشر: مركز
چاپ اول: 1389
422 صفحه

 استنلي روزن در اين اثر مي‌كوشد جوانب مختلف انديشه‌هاي نيچه را بررسي و ناسازگاري‌هاي فلسفه او را كشف كند. وي معتقد است «نيچه طرحي را دنبال مي‌كند كه ناگزير به اين ناسازگاري‌ها در انديشه او دامن مي‌زند. ص2» يكي از تزهاي اصلي مولف در نقاب روشنگري؛ زرتشت نيچه اين است كه «نيچه براي پيشبرد مقاصد دوگانه خود از نوعي سخنوري دوپهلو استفاده مي‌كند. يك سوي اين سخنوري مطابق با اهداف ويران‌گرانه نيچه و سوي ديگرش مطابق با اهداف آفرينشگرانه او است. ص3» اما روزن در نهايت به اين نتيجه مي‌رسد كه طرح انقلابي نيچه محكوم به شكست است. اين اثر در ابتدا دربردارنده يك درآمد با عنوان نقاب روشنگري است و سپس پنج بخش عمده را با نام‌هاي پيش‌گفتار زرتشت وگفتارهاي زرتشت در چهار بخش را دربر مي‌گيرد. روزن در درآمد كتاب عناصر مهم و اساسي انديشه نيچه در فرهنگ يوناني و فرهنگ مسيحي را تحليل مي‌كند و در پايان درآمد نشان مي‌‌دهد كه «چنين گفت زرتشت تنها مدخلي به انديشه‌هاي پخته نيچه نيست بلكه ريشه اصلي آموزه‌هاي او را بايد در همين اثر جستجو كرد. ص6» مولف در اين اثر خواننده را با نكات ظريفي درباره انديشه ابرانسان نيچه آشنا مي‌كند. روزن در اين اثر در پرتو مجموعه آثار نيچه به سراغ انديشه‌هاي او رفته است و كوشيده است تفسيرهاي نامعقولي كه طرفداران افراطي نيچه ارائه كرده‌اند به كناري بگذارد. نكته مهم براي خواننده اين اثر آشنايي قبلي با متن  «چنين گفت زرتشت» نيچه است؛ چنانكه اگر تاكنون موفق به مطالعه اين اثر نشده است، بهتر است براي مطالعه كتاب نقاب روشنگري متن «چنين گفت زرتشت» را در كنار خود داشته باشد زيرا با اينكه روزن در اكثر موارد از اين اثر و آثار ديگر نيچه نقل قول كرده‌ است، اما نقل قول‌ها كوتاه‌اند و بهتر است خواننده به متن اصلي رجوع كند.

 فرهنگ اصطلاحات ويتگنشتاين
 هانس يوهان گلاك
همايون كاكاسلطاني
ناشر: گام نو
چاپ اول: 1389
556 صفحه

كتاب «فرهنگ اصطلاحات ويتگنشتاين» سه طيف خواننده را مخاطب قرار مي‌دهد اين سه طيف عبارتند از: تحصيل‌كردگان دانشگاهي، دانشجوياني كه درباره ويتگنشتاين يا موضوعات مربوطه (فرگه و راسل، منطق فلسفي، متافيزيك، معرفت‌شناسي، فلسفه ذهن) كار مي‌كنند، همچنين مدرسان فلسفه ويتگنشتاين. به همين دليل است كه مولف كتاب «هانس يوهان گلاك» كوشيده گزارش جامعي را در اين اثر ارائه دهد؛ هرچند وي مي‌گويد: «به خوانندگاني كه از فلسفه تحليلي شناخت قبلي ندارند، اكيداً توصيه مي‌شود كه مقدمتاً خلاصه زندگي‌نامه فكري را مطالعه كنند. ص15» «چكيده يك زندگي نامه فكري» يك بخش از اين اثر است كه حدود 25 صفحه را به خود اختصاص داده است. مولف در اين بخش اطلاعات مفيدي درباره فرگه، راسل، رساله منطقي ـ فلسفي، پژوهش‌هاي فلسفي و دوره‌هاي مختلف فكري و زندگي ويتگنشتاين ارائه مي‌دهد. اين اثر كاري بديع و نو درباره فلسفه ويتگنشتاين است. همايون كاكاسلطاني در اين باره مي‌گويد: «مولف با گردآوري و مطالعه تمامي آثار ويتگنشتاين، كوشيده است اصطلاحات و موضوعات مهم فلسفه وي را بيرون كشيده و با توضيح دقيق و بررسي مو به موي هر اصطلاح (مدخل) از لابه‌لاي آثار ويتگنشتاين، تا حدي از دشواري و پيچيدگي انديشه ويتگنشتاين و نوشتارهايش بكاهد. ص10» اين اثر دربردارنده 107 مدخل است و هر مدخل شبه ـ فصلي جداگانه با توضيحاتي مفصل را به خود اختصاص مي‌دهد. مولف در ابتداي اثر كتاب‌شناسي ارائه كرده است كه به واقع كتاب‌شناسي منابع درجه اول يعني كليه آثار ويتگنشتاين و اسلاف و فكري اوست. همچنين در انتهاي اثر، كتاب‌شناسي ديگري وجود دارد كه كتاب‌شناسي منابع درجه دوم يعني مهمترين و بهترين نوشتارها و تفسيرهاي مربوط به ويتگنشتاين را دربر مي‌گيرد.

انديشه ايرانشهري در عصر اسلامي
 تقي رستم‌وندي
ناشر: اميركبير
چاپ اول: 1388
484 صفحه

 «واژه ايرانشهر كه در زبان پهلوي ارانشهر خوانده مي‌شد در عصر ساسانيان به كشور ايران اطلاق مي‌شد. نزديك‌ترين واژه به ايرانشهر كه با واژه ايران هم ريشه است» شناخت انديشه ايرانشهري از حدود 250 سال پيش و با انتشار كتاب اوستا به زبان فرانسه آغاز شده است. «همراه با اوج‌گيري پژوهش‌هاي ايران شناسانه در قرن بيستم، در ايران نيز نسلي از پژوهشگران در راه شناخت اوستا، تحقيقات خود را آغاز كردند. ص 14» كتاب انديشه ايرانشهري در عصر اسلامي: بازخواني انديشه سياسي حكيم ابوالقاسم فردوسي، خواجه نظام‌الملك طوسي و شيخ شهاب‌الدين سهروردي، از پنج بخش تشكيل شده است. بخش اول: انديشه ايرانشهري در دوران باستان نام دارد. مولف در اين بخش نظام فكري، كارگزاران انديشه ايرانشهري و آوردگاه اين انديشه را بررسي مي‌كند. بخش دوم تحت عنوان انتقال انديشه ايرانشهري به دوره اسلامي از دو فصل تشكيل شده است كه عبارتند از بسترهاي حفظ و استمرار انديشه ايرانشهري، استمرار انديشه هاي ايرانشهري در متون عربي ـ اسلامي و مزدايي. بخش سوم به تحول انديشه ايرانشهري در آراي فردوسي مي‌پردازد  و علاوه بر زمانه فردوسي، آموزه‌هاي سياسي اين شاعر و همچنين آسيب‌شناسي شهرياري در گذر تاريخ را تحليل مي‌كند. مولف در بخش چهارم تحول انديشه ايرانشهري را در ‌آراي خواجه نظام‌الملك مورد بررسي قرار مي‌دهد و به همين منظور به جايگاه سياست‌نامه نويسي، پيدايش نهاد وزارت و سلطنت و نظريه‌ سياسي خواجه نظام‌الملك مي‌پردازد. آخرين بخش اين اثر، تحول انديشه ايرانشهري در‌آراي شيخ شهاب‌الدين سهروردي نام دارد. مؤلف علاوه بر ارائه اطلاعات كلي و مفيدي درباره شيخ‌ اشراق، نظريه سياسي، نظريه سياسي اشراقي و حكمت و سياست را در اين فصل بررسي مي‌كند. مولف در اين پژوهش بر امكانات روش هرمنوتيك تكيه كرده است.

 تئودور آدورنو
 راس ويلسون
پويا ايماني
ناشر: مركز
چاپ اول: 1389
224 صفحه

 كتاب «تئودور آدورنو» عنوان ديگري از مجموعه «انديشه‌گران انتقادي» است كه از سوي نشر مركز در اختيار علاقمندان قرار مي‌گيرد و هدفش آشنا كردن خوانندگان با مهم‌ترين متفكران معاصر و موثر در عرصه‌هاي علوم انساني و به ويژه مطالعات ادبي و فرهنگي است. آدورنو فيلسوف، جامعه‌شناس، موسيقي‌دان، منتقد ادبيات و موسيقي، آهنگساز و همچنين از مهمترين روشنفكران برجسته آلمان غربي پس از جنگ جهاني دوم به شمار مي‌آمد: «مسئله صرفاً اين نيست كه آدورنو به حوزه‌هاي فكري بسيار متفاوتي پرداخته، قضيه بيشتر از اين قرار است كه او نسبت به راه‌هايي كه از خلال آن‌ها، براي مثال، ادبيات مي‌تواند فلسفي شود، فلسفه مي‌تواند ادبي شود و جامعه‌شناسي به انديشه تاريخي و فلسفي نياز پيدا كند، فوق‌العاده حساس و دقيق بود. اين چنين، نقادي ادبي آدورنو را نمي‌توان از دغدغه‌هاي فلسفي او جدا كرد، دغدغه‌هاي فلسفي او را نمي‌توان از نظريه اجتماعي وي تفكيك كرد و بي‌شك اين را نمي‌توان از برداشت او از شرايطي كه در آن مي‌زيست جدا كرد. ص16» اين اثر پس از يادداشت ويراستار انگليسي درباره اين مجموعه، به پرسش «چرا آدورنو؟» پاسخ مي‌دهد. و سپس انديشه‌هاي اساسي او در شش محور كه عبارتند از: پيروزي فاجعه، سرگرمي، هنر، چيزها، انديشه و بر حق بودن؛ زندگي زنده نيست، همچنان فلسفه در پي مي‌گيرد. مولف در عنوان «پيروزي فاجعه» به كتاب «ديالكتيك روشنگري: قطعات فلسفي» مي‌پردازد. ولي دليل اهميت و تأثير اين اثر و همچنين معنا و موضوعات آن را بررسي مي‌كند. مولف همچنين در اين اثر به رابطه آدورنو با شماري از فيلسوفان، منتقدان و هنرمندان برجسته مي‌پردازد. هدف كتاب حاضر ارائه تصويري است از چشم‌اندازي كه انديشه اصيل آدورنو از متن آن سر برآورد و در بطن آن پيش رفت. ص25»

ادب پهلواني
 محمدمهدي مؤذن‌ جامي
ناشر: ققنوس
چاپ اول: 1388
416 صفحه

 محمدمهدي موذني جامي مي‌كوشد در اين اثر گزارشي ساده و البته مبتني بر يك طرح تاريخي و با هدف آموزشي و زباني غيرفني در حوزه ادب باستاني ايران ارائه دهد. كتاب ادب پهلواني: مطالعه‌اي در تاريخ ادب ديرينه ايراني از زرتشت تا اشكانيان از چهار بخش عمده تشكيل شده است كه عبارتند از ادب عصر اساطيري ـ پهلواني، عصر گاثاها: افول عصر پهلواني، عصر تاريخي: دنياي ماد و هخامنشي، ميراث اشكاني: عصر تكوين حماسه ملي ايران.
بيشترين سهم از صفحات كتاب به طرح گزاره‌ها و الهام‌ها در فرهنگ و ادب اشكاني و بازگشايي آن‌ها و جستجوي سرچشمه‌هاي ادب اشكاني و بازنمايي گستره آن يعني ادب پهلواني در معناي اخص آن، اختصاص دارد. اين اثر دربردارنده گاه شمار رويدادهاي مهم تاريخي (333 پ.م ـ 224 ميلادي)‌ نيز مي‌باشد و همچنين در بخش پيوست، 4 مقاله را به قلم متخصصان اين حوزه دربرمي‌گيرد كه عبارتند از: بيژن و منيژه و ويس و رامين به قلم دكتر جلال خالقي مطلق، آيين مهر، زورخانه، عياري وسمك عيار: دكتر مهرداد بهار، پژوهشي مردم شناختي در منظومه درخت آسوريك: دكتر محمود روح‌الاميني، نشانه‌هاي نمايشي در حماسه  يادگار زريران به قلم خجسته‌كيا. آخرين بخش اين اثر كتاب‌شناسي  گزيده مطالعات فرهنگ باستاني ايران در فاصله ده سال يعني از سال 1377 تا 1387 مي‌باشد. مولف درباره اين بخش مي‌گويد: «اما همين  كتاب‌شناسي هم نشان مي‌دهد كه بنا به سنت اين مطالعات كار بر روي شرق ايران كم شمار است. حال آنكه بنياد هويت باستاني ايران با شرق مرزهايش پيوند خورده است از خوارزم و بلخ تا هامون و سيستان. ص 21» مولف همچنين هدف اوليه‌اش را از نوشتن اين گزارش پيوند زدن دوره پيش اسلامي به صدر ادبيات فارسي مي‌داند؛ اما وي در اين اثر به عهد ساساني نپرداخته است.

راه‌هاي نو در روانكاوي
 كارن هورناي
سعيد شاملو
ناشر: رشد
چاپ اول: 1387
224 صفحه
 خانم كارن هورناي از جمله روانكاواني است كه در سالهاي نخست قرن بيستم از مكتب فرويد دور شد و راهي نو در پيش گرفت. وي  عوامل اجتماعي را بيش از نيروهاي زيستي در شكل‌گيري رفتار مؤثر مي‌داند. هورناي مي‌گويد: «تمايل من به ارزيابي مجدد و انتقادي نظريه‌هاي روان تحليل‌گري، ناشي از عدم رضايت از نتايج درمان روان تحليل‌گري كلاسيك است، زيرا مشاهده كرده‌ام در اكثر موارد مشكلات مختلف بيماران را نمي‌توان با روش‌هاي فعلي روان تحليل‌گري حل كرد. ص9» هدف مؤلف در كتاب اين نيست كه نقاط ضعف نظريه‌ روان تحليل‌گري را نشان دهد بلكه مي‌كوشد با از بين‌بردن اين نقاط ضعف،‌ روان تحليل‌گري را به اوج توانمندي‌هايش برساند. اين كتاب در 16 فصل نگاشته شده است. فصل اول اصول روان تحليل‌گري نام دارد. مؤلف در فصل دوم برخي از مباني نظري فرويد را تحليل مي‌كند و در فصل سوم به نظريه ليبيد و (زيست مايه) مي‌پردازد. فصل چهارم به ضرورت بحث درباره عقده اديپ پرداخته است و به همين مناسبت فصل پنجم به خودشيفتگي و نارسيسيسم، اختصاص دارد. روانشناسي زن، غريزه مرگ، اهميت دوران كودكي، انتقال، نقش عوامل فرهنگي در روان رنجوري‌ها، خود و نهاد، اضطراب، مفهوم «فراخود»، احساس گناه در افراد روان رنجور، آزارطلبي و بالاخره درمان به وسيله روان تحليل‌گري عناوين فصول ديگر كتاب هستند. يكي از مهمترين ويژگي آثار هورناي نوشتن آثار علمي به زبان ساده و روان و آوردن مثال‌ها و شاهدهايي از زندگي روزمره افراد است. بخش اعظم آثار اين مولف به زبان فارسي ترجمه شده و با استقبال گسترده خوانندگان زبان فارسي روبه رو شده است.اين کتاب نخستين بار در دهه 1340 با ترجمه دکتر شاملو منتشر شد و انتشارات رشد بخشهايي از ترجمه را که در چاپهاي پيشين نيامده بود با ترجمه داود عرب قهستاني وتاييد دکتر شاملو در اين چاپ منتشر کرده است.

 مهر ماندگار: مقالاتي در اخلاق‌شناسي
 مصطفي ملكيان
ناشر: نگاه معاصر
چاپ دوم: 1389
343 صفحه

 مصطفي ملكيان در ديباچه‌اش بر كتاب «مهر ماندگار» بزرگترين مشكل حيات بشري يعني خودپرستي را از طريق تبديل به همه دوستي قابل دفع و رفع مي‌داند. و بر اين نظر است كه: «اخلاق زيستي يگانه راه عشق مدام يا مهرورزي جاودانه (enduring love) است. مهرورزي كه هم به مهرورزي به خود است و هم به مهرورزي ديگران، و مهرورزي كه جاودانه است و گسست و انقطاع نمي‌پذيرد. بدين قرار، اخلاق‌شناسي و كسب معرفت اخلاقي، در واقع گام گريز ناپذيري است كه در راه مهرورزي فراگير و بي‌گسست برمي‌داريم. ص7» كتاب «مهر ماندگار» مجموعه مقالاتي به قلم ملكيان در حوزه اخلاق‌شناسي است و به مباحث نظري و فلسفي در اخلاق و مباحثي که به اخلاق تعلق دارندمي پردازد. بعضي به اخلاق تحليلي، بعضي ديگر به اخلاق دستوري، و بعضي نيز به علم‌النفس / روانشناسي اخلاقي مربوطند. البته چاپ دوم اين مقالات با ويرايش جديد همراه است. اين اثر 17 مقاله را در برمي‌گيرد كه فقط مقاله «اعلاميه به سوي اخلاق جهاني» براي اولين بار چاپ شده است. شانزده مقاله ديگر به ترتيب عبارتند از: جغرافياي اخلاق‌شناسي، درد از كجا؟ رنج از كجا؟ اقتراحيه درباره معناي زندگي، حقيقت، جعل و معناي زندگي، بي‌دليلي و بي‌معنايي، معناي زندگي در اديان جهان، عدالت: سقراط و تراسيماخوش، عدالت و انصاف و تصميم‌گيري عقلاني، عدالت و استحقاق، عدالت و فضيلت، فلسفه طبيعت از نظرگاه غربيان، اقتراحيه درباره دين و بهداشت رواني، دائوي فرزانگي، توجه به واقع، روشنفكري: نمايندگي فرهنگي يا داوري فرهنگي؟ عقيده‌پرستي. مؤلف براي روشن‌كردن دقيق جايگاه اخلاق، در اولين مقاله با عنوان «جغرافياي?اخلاق‌شناسي»?مهم‌ترين مباحث نظري و فلسفي در اخلاق را تعريف مي‌كند. اين مقالات پيش‌تر در مجلاتي مانند نقد و نظر، كيان و ناقد چاپ و منتشر شده‌اند.

 روانشناسي اجتماعي
 اليوت ارونسون
حسين شكركن
ناشر: رشد
چاپ پنجم: 1388

 عنوان انگليسي كتاب «روانشناسي اجتماعي»، «حيوان اجتماعي» است و براي نخستين بار در سال 1972 چاپ و منتشر شد. اين اثر در آغاز انتشارش با استقبال فراوان از سوي انجمن روانشناسي آمريكا روبرو شد و جوايز بسياري را در برگرفت. مترجم اين اثر را در مقايسه با آثار مشابهش كه به زبان فارسي منتشر شده‌اند داراي ويژگي خاصي مي‌داند و مي‌گويد: «كليه مباحثي كه در اين كتاب مورد بررسي قرار گرفته‌اند واجد پشتوانه محكم آزمايشي و تجربي هستند. ويژگي ديگر آن، تأكيد بر تبيين بسياري از رفتارهاي اجتماعي براساس يك نظريه شناختي فراگير است. سومين ويژگي مطلوب اين كتاب، سبك نگارشي ساده و شيوه نغز و رواني است كه نويسنده براي تفهيم مطالب آن به كاربرده است و مترجم تلاش كرده است كه در حد امكان اين سبك را در ترجمه فارسي كتاب منعكس كند. آخرين ويژگي مهم كتاب اين است كه نويسنده براساس نظريه‌ها و يافته‌هاي روانشناسي اجتماعي، بسياري از مسائل اجتماعي واقعي را كه مبتلابه جوامع زيادي هستند موردتجزيه و تحليل قرار داده است. ص 16» اين اثر از روي ويرايش هشتم ترجمه و منتشر شده است و به همين جهت در اين ويرايش ويژگي آخر كتاب بسيار آشكار است. اين اثر در 9 فصل نگاشته شده است. فصل اول روانشناسي اجتماعي نام دارد و مؤلف در آن به تعريف اين شاخه از علم مي‌پردازد. همرنگي با جماعت عنوان فصل دوم است و بر مسائلي مانند نفوذ اجتماعي مرگ و زندگي، پاداش و تنبيه، متابعت، دروني‌كردن و... متمركز است. فصول ديگر ارتباط جمعي، تبليغات و متقاعدسازي، شناخت اجتماعي، توجيه خرد، پيشداوري، دوست داشتن و حساسيت بين فردي، روانشناسي اجتماعي به عنوان يك علم نام دارد. اين اثر نه تنها براي استادان، دانشجويان و پژوهشگران در حوزه روانشناسي بسيار مفيد است بلكه مي‌تواند براي تمام علاقمندان به اين حوزه و به طور كلي دوستداران انديشيدن مفيد، خواندني و تفكربرانگيز باشد.

 اخلاق پروتستان و روح سرمايه‌داري
 ماكس وبر
عبدالمعبود انصاري
ناشر: سمت
چاپ چهارم: 1388
170 صفحه

 عبدالمعبود انصاري اين اثر را از روي ترجمه انگليسي آن، يعني ترجمه «تالكوت پارستر» به فارسي برگردانده است. پس از گذشت 113 سال از انتشار رساله ماكس وبر به زبان آلماني و 78 سال از ترجمه انگليسي آن، هنوز هم اين اثر در جامعه‌شناسي تاريخي سرمايه‌داري از اعتبار علمي برخوردار است. اين اثر به عنوان تحقيقي كلاسيك يكي از پربارترين و بااهميت‌ترين خدمات وبر به جامعه‌شناسي محسوب مي‌شود.

 نظريه‌پردازي در روابط بين‌الملل:
مباني و قالب‌هاي فكري
 حسين سيف‌زاده
ناشر: سمت
چاپ ششم: 1388
372 صفحه

 از اواسط قرن بيستم «نظريه‌هاي مختلف در روابط بين‌الملل» به عنوان يك درس بنيادي در سه رشته علوم سياسي، روابط بين‌الملل و سياست خارجي يا امنيت ملي تدريس مي‌شود و هدفش نيز انتقال مهارت‌هاي تغييري به دانشجويان فعلي و نخبگان آينده است. اين امر اهميت جايگاه و منزلت نظريه‌پردازي را آشكار مي‌كند. اين اثر در سه بخش نگاشته شده است. بخش اول «قالب‌هاي فكري، مباني و معيارهاي ارزيابي نظريه» نام دارد. به عنوان بخش دوم: «نظريه‌هاي ملي‌گرا در روابط بين‌الملل» است و مؤلف بخش سوم را (كثرت‌گرايي، پيش درآمدي مرفوق رفتارگرايي) ناميده است.

 منطق: معيار تفكر
 سيد محمد حكاك
ناشر: سمت
چاپ دوم: 1387
412 صفحه

 سيدمحمد حكاك اين اثر را با هدف رفع نقيضه‌هاي متعدد آثار مشابه در اين زمينه مانند عدم شناسايي سطح مخاطب، تأليف نموده و كوشيده تا حد امكان آن را فارغ و خالي از اشتباهات محتوايي ارائه دهد. اين اثر همچنين شامل نوآوري‌هايي چه در محتوا و چه درنحوه تقرير است. اين اثر در دو باب يعني مباحث مربوط به تصور و همچنين مباحث مربوط به تصديق نگاشته شده است.

 اثبات وجود خدا
 جان كلوور مونسما
احمد آرام و ديگران
ناشر: علمي و فرهنگي
چاپ هفتم: 1387
297 صفحه

 اين اثر مجموعه‌اي از آراء و نظرات چهل فيزيكدان، شيميدان، رياضيدان، اخترشناس، زمين‌شناس، خاك‌شناس، زيست‌شناس، جانور‌شناس، پزشك و غيره در اثبات وجود خداوند است. از  انديشمنداني كه در اين اثر مقالاتي نگاشته‌اند مي‌توان به فرانك آلن، جورج ارل ديويس، ادوين فست، سسيل بويس ماهان اشاره كرد. هريك از اين دانشمندان مي‌كوشند به شيوه خود و با استفاده از ابزاري كه در حيطه علمي و تخصصي خود با آن سر و كار دارند براهين‌شان را براي اثبات وجود خداوند ارائه كنند. ويژگي برجسته اين اثر زبان قابل فهم آن است كه درك مطالبش را براي افراد مختلف تسهيل مي‌كند.

آيين جوانمردي
 هانري كربن
احسان نراقي
ناشر: نشر نو
چاپ اول: 1363
233 صفحه

 جوانمردان چه كساني بودند و چه آيين‌هايي داشتند؟ «جوانمردان در ايران و فتيان در ديگر بلاد اسلامي يك شاخه از مسلمان شيعي مسلك بودند كه به تبع عرفاي نامدار سده‌هاي نخستين اسلام كوشيدند به باطن و درون احكام شريعت دست يابند و عشق و محبت و حرمت به ميثاق دوستي و وفاي به عهد را كه در بطن اين قوانين و احكام نهفته است مأخذ اعمال خود قرار دهند و احساسات رقيق و ادراك ظريف عارفانه را به كمك فتوت نامه‌هاي هر صنف و گروهي به اعماق جامعه ببرند و به مشتاقان و مستعدان بياموزند. ص 10» در واقع آيين جوانمردي عبارتست از «تكاليفي كه شخصي به حكم محبت و به فرمان عشق اجراي آن را به عهده گرفته و بحث نظري و عملي آن در فتوت نامه‌هاي گوناگون آمده است كه مي‌توان همه را به عنوان «آيين جوانمردي» ناميد. ص 10» اين اثر دربردارنده دو قسمت است. قسمت اول آيين جوانمردي به قلم هانري كربن است. هانري كربن پس از بررسي واژه عربي «فتي» و فارسي «جوانمردي» به ارائه اطلاعاتي درباره ظهور فتيان مي‌پردازد. و توضيحاتي درباره درهم‌آميختگي شواليه‌گري معنوي در مسيحيت با آيين فتوت در اسلام مي‌پردازد.
 سپس هفت «فتوت‌نامه» را بررسي مي‌كند كه عبارتند از: فتوت‌نامه عبدالرزاق كاشاني، شمس‌الدين آملي، نجم‌الدين زركوب تبريزي، درويش علي بن يوسف كركهري، چيت‌سازان و همچنين فتوت‌نامه شهاب‌الدين عمر سهروردي. قسمت دوم اين اثر آيين جوانمردي  را از ديد محققان ديگر بررسي مي‌كند. برخي از موضوعاتي كه در اين بخش بررسي مي‌شوند عبارتند از جوانمردي، خصايص فتيان، فتوت در كشورهاي اسلامي، تأثير آيين جوانمردي در ورزش‌هاي باستاني، آيين فتوت‌ و عياري، فتوت و تشيع، اهل ملامت و فتيان، فتوت‌نامه آهنگران.

 تحفة الاخوان في‌خصائص الفتيان
 كمال الدين عبدالرزاق كاشاني
سيدمحمد دامادي
ناشر: علمي و فرهنگي
چاپ اول: 1369
519 صفحه

 سيدمحمد دامادي بر كتاب تحفه‌الاخوان في خصائص الفتيان مقدمه و تعليق نگاشته و همچنين كار تصحيح اين اثر را نيز برعهده داشته است. وي درباره جوانمردان مي‌گويد: «مبالغه نيست اگر گفته شود يكي از وجوه تجلي روح ملي ايرانيان و دوام و بقا و پايداري خصال برجسته انساني آنها روشي  بوده است كه اهل فتوت و جوانمردي ايران در عهد اسلامي در پيش گرفتند و موجبات استحكام فكري و معنوي مردم را فراهم ساختند كه بيگانگان آرام آرام بساط فكر و انديشه آنها را برمي‌انداختند. ص 4» كتاب «تحفة‌الاخوان في خصائص الفتيان» رساله‌اي در  فتوت و بيان حقايق ايمان است كه البته بر تمسك به اهل بيت(ع) بسيار تاكيد داشت. نگارنده اثر از مشايخ بزرگ سلسله سهرورديه است، اعمال و رسوم خانقاه را تحت تأثير عوارف المعارف سهروردي و افكار امام محمدغزالي آموخته است.
نويسنده در اين اثر به شرح قواي نفساني و فضايل و رذايل اخلاق انساني مي‌پردازد. بنا به گفته مصحح كمال‌الدين عبدالرزاق كاشاني، مسلك جوانمردي را يك فلسفه اخلاقي مي‌داند كه عناصر آن از تركيب آداب اسلامي و طهارت مذهبي تشكيل مي‌شود و فضايل نظري و عملي اخلاق با كمال  لطافت تجلي مي‌يابد. تحفه‌الاخوان مشتمل بر چهار فصل است كه عبارتند از: بيان حقيقت فتوت، بيان منبع و مظهر آن، بيان مأخذ فتوت و مبدأ اين طريقت، در مبادي و مباني آن. همچنين اين اثر شامل ده باب نيز مي‌باشد كه به ترتيب شامل: در توبه، در سخا، در تواضع، در امن، در صدق، در هدايت، در نصيحت، در وفا، در آفات فتوت و قوادح مروت، در فرق ميان فتي و متفتي و مدعي مي‌باشد. خاتمه كتاب نيز سه فصل را در طريق اكتساب فتوت، در خصائص اصحاب فتوت و سير و طرايق ايشان، در خدمت و ضيافت شامل مي‌شود.

 فتوت در كشورهاي اسلامي
 عبدالباقي گولپينارلي
توفيق . هـ . سبحاني
ناشر: روزنه
چاپ اول: 1379
198 صفحه

 كتاب «فتوت در كشورهاي اسلامي» درواقع ترجمه مقاله‌اي مفصل است با عنوان «تشكيلات فتوت در سرزمين‌هاي اسلامي و ترك و مـآخذ آن» كه مرحوم عبدالباقي گولپينارلي در سال 1949ـ1950 در جلد 11، شماره 14 مجله دانشكده اقتصاد استانبول چاپ كرده است. مترجم درباره اطلاعات تاريخي كه در اين اثر مطرح شده معتقد است كه ديگر نمي‌توان آنها را به دست آورد و اين مسأله بر اهميت اثر براي محققان، پژوهشگران و علاقمندان مي‌افزايد. اين اثر دربردارنده 9 بخش است. مولف در بخش اول با عنوان «اطلاعات عام درباره فتوت» مي‌كوشد اين واژه را در لغت و اصطلاح و همچنين مترادف‌هاي آن بررسي كند. وي علاوه بر ارائه نظريه‌ها درباره فتوت به دو تلقي متضاد درباره فتوت و تصوف مي‌پردازد. در بخش بعدي به مقايسه تحليل و نقد فتوت نامه‌ها مي‌پردازد و از كهن‌ترين و البته مهم‌ترين آنها ‌آغاز مي کند. در بخش سوم عبدالباقي گولپينارلي به «اركان فتوت» مي‌پردازد. عناوين مختلف اين بخش عبارتند از: پوشش و شعار فتوت، مراسم فتوت، برادرگزيني، شاخه‌هاي فتوت، جاي نشستن در محفل، تركي شدن دعاها و ترجمان‌ها، شد بستن و انواع شدّ، انتخاب پير، ترجمان‌ها در ميان اهل فتوت. بخش چهارم مذهب و اعتقاد اهل فتوت نام دارد: از برخي از عناوين اين بخش مي‌توان به كتاب‌هاي انتقادي درباره اهل فتوت و فتوت‌نامه‌ها، اهل فتوت، فتوت و ملامت اشاره كرد. عنوان بخش پنجم تاريخچه فتوت و سرزمين‌هايي كه در آنجاها گسترش يافته مي‌باشد. مولف در بخش ششم به برخي از ملاحظات درباره اركان فتوت مي‌پردازد. بخش هفتم به «فتوت و تشكيلات اصناف» مي‌پردازد و گروه‌هاي اصناف و پيران را بررسي مي‌كند. بخش هشتم اين اثر «درباره متن‌ها» نام دارد كه مولف در آن شش متن فتوت‌نامه كه يكي عربي، يكي منظوم و فارسي و ديگر چهار متن فارسي افزوده است.

 فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاكساريه
(سي رساله)
 مهران افشاري
ناشر: پژوهشگاه علوم انساني و
مطالعات فرهنگي
چاپ اول: 1382، 380 صفحه

 كتاب «فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاكساريه» مشتمل بر سي رساله از رسائل اهل فتوت و درويشان خاكسار است. مصحح در مقدمه كتاب «فتوت» را از جوانب مختلف بررسي كرده و توضيح داده است كه چگونه جوانمردي از عياري و سپاهيگري به قلندري و خاكساري انجاميد. در مقدمه اطلاعات مفيدي درباره جوانمردان سيفي و جوانمردان قولي، تأثيرمنش عياري در تصوف و آيين ملامتي، مرام اخلاقي عياران و فتيان، جوانمردي صوفيان، پيوند ملامتيان با آيين جوانمردي، جوانمردي و قلندري و فرهنگ عامه ايران، پهلوانان، لوتيان، خيمه‌شب بازان، جاهلان، مسخره‌ها... ارائه مي‌شود. سپس بخش «فتوت‌نامه‌ها» آغاز مي‌شود. مهران افشاري كه كار مقدمه، تصحيح و توضيح رساله‌ها را به عهده داشته است در تعريف فتوت‌نامه مي‌گويد: «رساله يا كتابي است كه در باب منش، عقايد، قوانين و آداب جوانمردان نوشته شده است. ص 81» وي همچنين درباره مولفان فتوت‌نامه مي‌گويد: «مولفان اين فتوت‌نامه‌ها سخنران و زبان‌آور نبوده‌اند و رساله‌هاي خويش را با گفتاري عاميانه نوشته‌اند. دريغا كه كاتبان آنها نيز مردماني كم‌سواد بوده‌اند و در نوشتن صورت‌هاي صحيح كلمات دقت نكرده‌اند و با سهل‌انگاري‌ها و تصرف‌هاي نارواي خود باعث گسيختگي يا نارسايي برخي از جمله‌ها شده‌اند. ص 83» برخي از فتوت‌نامه‌هايي كه مهران افشاري كه به تصحيح و توضيح آنها همت گماشته و آنها را در اين اثر چاپ نموده است عبارتند از: فتوت‌نامه سيّد، فتوت‌نامه سيد غرّي مروي، فتوت‌نامه قصاب، فتوت‌نامه كفش‌دوزان، فتوت‌نامه طبّاخان، سلمانيان، دلاّكان، كسوت‌نامه حجّامان، فتوت‌نامه اميرالمومنين(ع). مصحح در بخش رسائل خاكساريه مي‌گويد: «بسياري از رساله‌هايي كه در فهرست‌هاي نسخه‌هاي خطي تحت عنوان فتوت‌نامه، فقرنامه و رساله در آداب درويشي شناسانده شده از نوشته‌هاي خاكساريه عهد قاجار است. ص 141»

 آيين قلندري
 سيدابوطالب ميرعابديني، مهران افشاري
ناشر: فراروان
چاپ اول: 74
475صفحه

 مولفان اين اثر فرهنگ قلندري را بخشي از فرهنگ عاّمه برمي‌شمارند كه بررسي آن مي‌تواند خصوصيات اخلاقي و رفتاري مردم ما را بشناساند. «اين بخش از ادبيات و فرهنگ چون آيينه‌اي است كه گويا، كه دگرگوني‌هاي پرتب و تاب مردمي را كه پشتوانه فرهنگي عظيمي دارند، نشان مي‌دهد. ص9» اين اثر مشتمل بر چهار رساله خطي است. رساله نخست در سال 1079 هجري در زمان شاه سليمان حيدر حسيني نوشته شده و با شماره 3478 در كتابخانه مركزي دانشگاه تهران نگهداري مي‌شود. رساله دوم رساله مغلوطي است با شماره 4759 در كتابخانه مركزي دانشگاه تهران و موضوع آن آداب قلندري است كه ميرعابديني و افشاري تمام اين رساله را تصحيح و بازسازي نموده‌ا‌ند. سومين رساله با شماره 6/4419 موجود در كتابخانه مركزي دانشگاه تهران به قلم شخصي به نام ميرزا محمدعلي شريف يزدي شاهرودي در سال‌هاي 1315 و 1317 نگاشته شده است. آخرين و چهارمين رساله نيز اشعار درويشان سخنور است از بياضي خطي با شماره 4362 مي‌باشد. «از نظر ادبي در اين مجموعه از شعرايي گمنام ياد شده است كه آزادانه به بيان عقيده خويش پرداخته و براي دل خويش سروده‌اند و گفتار آنان از براي تحقيق در ادب عامه مفيد است. ص10» اين اثر همچنين دربردارنده پيشگفتاري در باب آيين قلندري و در موضوعات مختلف است. از آن ميان مي‌توان به مفهوم بابا، مجرّدان يا قلندران، جولقي و قلندر در آثار محققان ايراني اشاره كرد. همچنين در بخش دوم پيشگفتار به منظور معرفي و شناساندن آيين قلندري، كاوشي در اين موضوع انجام شده و در سه بخش با نام‌هاي «اديان ايران باستان و آيين قلندري»، «از عياري تا قلندري» و «آيين قلندري» نگاشته شده است. مولفان در هر سه موضوع مي‌كوشند به فراخور بحث و نياز، نمادهاي مربوط به آيين قلندري و همچنين ويژگي‌ها و خصايص قلندران را تحليل كنند.

 فتوت‌نامه
 محمدرياض
ناشر: اساطير
چاپ دوم: 1388
224 صفحه

اين اثر شامل دو بخش است. بخش اول با عنوان فتوت‌نامه به تاريخ، آيين و آداب و رسوم فتوت مي‌پردازد. و بخش دوم متن رساله فتوتيه به قلم علي همداني است. مولف در بخش اول به موضوعاتي مانند معني و مقصود فتوت، موضوع فتوت اسلامي، فتوت انبيا و صلحاي قبل از اسلام، فتوت در زندگاني حضرت رسول(ص)، علي(ع) و اسناد خرقه فتوت، فتوت و تصوف، امور منافي فتوت، امور لازم براي داوطلب مسلك فتوت، فتوت اجتماعي و تحولات عجيب آن، عياري و شطاري، مجامع فتيان، زوال نهايي فتوت... مي‌پردازد. مولف درباره فتوت در مغرب‌زمين و اسپانيا و سيسيل مي‌گويد: «نشانه‌ها و علائم واضح جوانمردي را در اروپا در قرن پنجم هجري (قرن يازدهم ميلادي) مي‌توان مشاهده كرد و قبائل مختلف آلماني اين مسلك را طبق تمايلات خود قبول كرده بودند. ولي آن طور كه پروفسور نيكلسون هم در تاريخ ادبيات عرب (ص 84) جدا اعتراف كرده است بنيانگذاران اوليه اين گونه جوانمردي مسلمين (شواليه‌ها) مي‌باشند و تا قرن مذكور، شيوه جوانمردي در كشورهاي اسلامي پيشرفت شاياني كرده بود و اروپايي‌ها از اين ممالك پيروي كرده‌اند. (ص 100) بخش دوم دربردارنده متن رساله فتوتيه است. مولف ابتدا اصطلاح «اخي» را توضيح مي‌دهد و سپس معني و مقصود و منفعت اخلاقي و اجتماعي مسلك فتوت را بيان مي‌كند و در ادامه به آداب و رسوم مهم اين آيين و اهميت سلسله خرقه فتوت مي‌پردازد. از مطالب ديگر اين رساله مي‌توان به نقل ده قول از بزرگان فتوت و تصوف، قولي جامع از حضرت علي(ع) اشاره كرد که علي همداني اموال مختلف را شرح داده و درباره گروه‌هاي مختلف مردم و روح عبادات اسلامي مطالبي مي‌نويسد و در ضمن آن با ايجاز و اعجاز بيان اوصاف فتيان را به صورتي بسيار زيبا و موثر ارائه مي‌نمايد. (ص 143). مولف براي تأييد مطالب خود از آيات قرآن مجيد و احاديث رسول(ص) و اقوال بزرگان صوفيه استفاده مي‌كند.

 چهارده رساله در باب فتوت و اصناف
 مهران افشاري، مهدي مدايني
ناشر: چشمه
چاپ سوم: 1388
386 صفحه

 «رساله‌هاي اهل فتوت بخش قابل ملاحظه‌اي از ادبيات عاميانه ايران را تشكيل مي‌دهند و با بياني ساده و عاميانه اعتقادات، افسانه‌ها و ‌آداب و رسوم طبقه عامه ايران، خاصه پيشه‌وران را در روزگاران گذشته تبيين مي‌دارد. ص 13»
اين اثر شامل چهارده رساله درباره فتوت و اصناف پيشه‌ور است و كار مقدمه، تصحيح و توضيح آن را مهران افشاري و مهدي مدايني برعهده داشته‌اند. اين اثر ابتدا دربردارنده يك مقدمه درباره گروه‌هاي گوناگون جوانمردان در تاريخ ايران است و در 15 قسمت يا بند جداگانه اطلاعات مفيدي را در اين حوزه ارائه مي‌دهد. پس از آن متن چهارده‌ رساله ارائه شده است. رساله اول در فتوت‌نامه ميرزا عبدالعظيم خان قريب است كه 3 فصل در تقرير لباس فتوت و اصل آن، در ميان اصناف و حقيقت سيفي و قولي و شربي، در بيان آن كه چند كس را فتوت نپوشانند، شامل مي‌شود.
رساله‌هاي ديگر به ترتيب عبارتند از رساله شاطران، رساله نمدمالي، رساله خبازان، رساله كرباس بافتن و سنگ و ترازو، رساله قصابان و سلاخان، رساله حماميان و سلمانيان، رساله‌اي ديگر از رسائل صنف سلمانيان، رساله‌اي ديگر از صنف سلماني و حمامي، رساله گلابيان (سلمانيان)، رساله سلمانيان و سرتراشان، رساله اندر بيان دوازده سران سنگ و تيغ، رساله بيان ارشاد پير مرشد، رساله در باب پوست تكيه و كچكول و خصائل درويشان و پالهنگ، شدّ. آخرين رساله باب‌هاي مختلفي مانند باب كچكول، باب [هفده ميان بسته]، كيفيت حلواي خفنه، كسوت سقايي، بيان وعظ، باب ابجد طريقت مي‌باشد. در رساله‌هاي مختلفي كه در باب حماميان و سلمانيان ارائه شده بخش‌هايي درباره خطبه فوطه لنگ، كيسه حمام، اثبات آينه، گلاب زدن و شيشه وجود دارد.

قلندريه در تاريخ
 دگرديسي‌هاي يك ايدئولوژي
محمدرضا شفيعي كدكني
ناشر: سخن
چاپ اول: 1386
656 صفحه

 محمدرضا شفيعي كدكني جنبش قلندريه را يك جنبش چند ساحتي معرفي مي‌كند و درباره آن چنين مي‌گويد: «با يك نگاه منشوري مي‌توان در آن رنگ‌هاي بي‌شماري ديد: از مزدك‌گرايي و آيين‌هاي ايراني كهن گرفته تا راه و رسم جوانمردي و عيّاري و فتوت، تا عناصري از آيين خرم‌دينان تا انديشه‌هايي از گنوستيسيسم و عرفان اسلامي در صورت مكتب سلامتيان نيشابور تا گرايش‌هاي قرمطيانه و شيعي و حروفي و اهل حق ـ تصويري متناقض از مردمي كه از يك سوي با ثروت‌هاي بزرگ و تعدّد زوجات و نظام برده‌داري و قتل نفس و تباه كردن طبيعت و آلودن محيط زيست مخالف‌اند و از سوي ديگر، و در دوراني ديگر، جز دريوزه و گدايي كاري از ايشان ديده نمي‌شود. ص 13» مولف با دو تعبير متفاوت درباره مفهوم «قلندر» و «قلندري» در تاريخ سخن مي‌گويد چنانكه گاه آنها مظهر دريوزه‌گي، و منكر تمام اصول اخلاقي وصف شده‌اند و گاه صاحبان اصول و قواعدي در انديشه، شفيعي كدكني در اين اثر مي‌كوشد مرز ميان اين دو تعبير متفاوت درباره قلندريه را ترسيم كند. اين اثر از 67 عنوان مختلف تشكيل شده است كه برخي از آنها عبارتند از: معناي واژه قلندر، سيماي قلندريه در تاريخ، جايگاه بايزيد در نظام قلندريه، شاعران قلندر، حافظ و قلندرخانه بغداد، عبيد و قلندران، مكتوبات قلندران، نامه و قلندري، ديوان اسراري، مناظره شراب و حشيش، واژه‌نامه زبان قلندري. اين اثر همچنين در بردارنده بخش پيوست در 4 موضوع است كه عبارتند از: «وآيين مزدك و قرمطيان آغاز كردند»، «سعدي در سلاسل جوانمردي»، «مشكل هجويري در طبقه‌بندي مكاتب صوفيه» و «عين در كلمات فارسي». اين اثر را مي‌توان حاصل تلاش چهل و يك ساله محمدرضا شفيعي كدكني دانست كه عليرغم گستردگي و تنوع منابع در اين موضوع كوشيده است  از هيچ سند و مأخذ اساسي و معتبري غافل‌ نماند.

 آيين فتوت و جوانمردي
 اسماعيل حاكمي
ناشر: اساطير
چاپ اول: 1382
182 صفحه

 سعيد نفيسي در مقدمه‌اش بر اين اثر درباره «فتيان» مي‌گويد: «يكي از موضوع‌هاي بسيار دلپذير تاريخ ايران داستان مردانه گروهي است كه چند قرن به نام «جوانمردان» يا «فتيان» در برابر بدخواهان ايران مردانه ايستاده‌اند و سرزمين پاك پدران خود را چنان دست ناخورده نگاه داشته‌اند كه امروز به ما رسيده است. دلايلي دارم كه فكر جوانمردي و فتوت در ايران پيش از اسلام در برابر امتيازات طبقاتي و خانوادگي خانمان‌سوز و ايران‌كُش پيدا شده و در زير پرده مانده و سرانجام روزي آشكار گشته است. ص10» اين اثر پس از مقدمه مولف به آيين فتوت و جوانمردي مي‌پردازد و طبقات مختلف فتيان را بررسي مي‌كند. وي همچنين به فتوت‌نامه نويسي مي‌پردازد و در اين باره از «ابو عبدالرحمن سلمي» (وفات 412 هجري) به عنوان قديمي‌ترين نويسنده‌اي كه رساله‌اي در باب فتوت نگاشته است نام مي‌برد و پس از آن از افراد ديگري كه فتوت‌نامه نگاشته‌اند مانند ابوالقاسم عبدالكريم القُشيري، ابن‌العربي صوفي، امير سيّد علي‌بن شهاب‌الدين همداني و ديگران نام مي‌برد. بخش ديگر نمونه‌هايي از داستان‌هاي عياران و جوانمردان است. سپس مولف به ارائه نام‌ها و اندكي از سرگذشت جوانمردان مشهور مي‌پردازد و اطلاعاتي درباره خوارج ارائه مي کند. از جوانمردان مشهور او به «حمزة‌بن آذرت، هشام‌بن حكيم، ابومسلم خراساني و يعقوب ليث» مي‌پردازد. وي بخش اعظمي را به سرگذشت يعقوب ليث، آغاز كار او، جنگ‌هاي يعقوب با مخالفان داخلي و خارجي، فتح كرمان. اخلاق و روحيات يعقوب، وضع شعر و ادب در دوره وي، چند نمونه از داستان‌هاي يعقوب و در نهايت مرگ او اختصاص مي‌دهد. اين اثر در بردارنده بخش پيوست‌هاست كه پنج مقاله را در برمي‌گيرد. مقاله اول و چهارم به قلم سعيد نفيسي است كه يكي از آن‌ها به «رويگر سيستاني» اختصاص دارد و دو مقاله ديگر به قلم عبدالحسين زرين‌كوب هستند.

 رسايل جوانمردان
 مرتضي صراف
مقدمه و خلاصه فرانسوي هنري كربن
ناشر: معين
چاپ دوم: 1370
436 صفحه

 مصحح اين اثر مرتضي صراف غرض از تدوين رسايل جوانمردان را نشان دادن صفات و خصائل انساني آنها و تجديد حيات آشنايي با اين آيين كهن ايراني مي‌داند و مي‌گويد: «اميد است شناخت آن در تعديل اجتماع و افراد آن موثر واقع‌ گردد، توجه و رعايت خصائص مردمي بهترين وسيله نجات و رفاه امن حقيقي است. ص 10»
اين اثر دربردارنده هفت فتوت‌نامه است. «تحفة‌الاخوان في‌خصائص الفتيان» به قلم «عبدالرزاق جمال‌الدين كمال‌الدين ابن ابي الغنائم كاشاني» است. مرتضي صراف ابتدا به‌طور كامل به معرفي اين رساله، ويژگي‌هاي زماني آن، جايگاهش در مقايسه با ديگر آثار در اين حوزه، معرفي مولف و استادان وي، پرداخته است رساله دوم به قلم «شمس‌الدين محمدبن محمود آملي» و «فتوت‌نامه مستخرج از نفائس‌الفنون» نام دارد. سومين و چهارمين فتوت‌نامه از «شهاب‌الدين عمر سهروردي» است.
اين دو فتوت‌نامه در مجموعه‌اي به نام «اوصاف الاشراف» آمده و اصل نسخه متعلق به كتابخانه اياصوفيه به شماره 2049 است. از برخي از باب‌هاي اين رساله مي‌توان به واجبات و ادب تربيت بر طعام خوردن ايشان، و همچنين درتربيت طعام خوردن و آداب آن اشاره كرد. رساله پنجم «فتوت نامه نجم‌الدين زرين‌كوب» مي‌باشد كه از فصول آن مي‌توان از «در اصناف فتوت كه چند صنف‌اند»، ‌«در شرايط شرح فتوت در آنچه كرا رسد و نرسد»، «در مروّت»، «در آداب وضو»، «در طعام خوردن» نام برد. فتوت‌نامه ديگر «فتوت‌نامه چيت‌سازان» است كه از ابواب آن مي‌توان به «در بيان ذكر افزار و اركان و طريقت اوليا» و «در بيان شيله رنگ كردن» اشاره كرد. اين اثر همچنين در بردارنده مقدمه و خلاصه‌اي به زبان فرانسوي به قلم «هنري كربن» است.

A History of
sofi Futuwwat in iran
 Lioyd Ridgeon
Routledge
 تاريخچة فتوت صوفيانه در ايران
لويد ريجيون دانش‌آموختة مطالعات اسلامي در دانشگاه گلاسكو است. او هم‌اكنون در دانشگاه‌هاي مختلف به تدريس مطالعات كلاسيك اسلامي، ايران مدرن، انديشة مدرن اسلامي و الهيات اسلامي مشغول است، اگرچه علاقة اصلي او پژوهش در حوزة فرهنگ و تاريخ ايران و به‌ويژه تصوف را دربر مي‌گيرد و در همين رابطه، پيش از اين آثاري را با عناوين زير به چاپ رسانده: منتقدان تصوف (راتلج: 2007)، دين و سياست در ايران مدرن (آي.بي.تائوريس: 2006)، مفاهيم بنيادين تصوف/4 جلد (راتلج: 2008) و روشنفكران ايراني از 1997 تا 2007، (راتلج: 2008). اكنون و در سال 2010، ريجيون عرصه‌اي جالب را براي پژوهش خويش برگزيده كه كمتر مورد توجه بوده است. اخلاقيات و عرفان در تصوف ايراني نام اثر اوست كه با عنوان فرعي تاريخچة فتوت صوفيانه در ايران، در 240 صفحه و شش فصل تنظيم شده است. نويسنده در مقدمه، ابتدا به تعريف تصوف پرداخته و آن را همچون وجه معنوي اسلام، كه بر تجربة عرفاني و رابطة انسان و خدا متمركز است معرفي مي‌كند و در عين حال عنوان مي‌كند كه تصوف، واكنشي بوده كه در مقابل شرايط سياسي و اجتماعي موجود شكل گرفته. پس از آن، تصوف ايراني و نحوة توسعة آن را مورد توجه قرار داده و آن را بيشتر يك فلسفة عملي روزانه مي‌داند تا يك پديده متافيزيكي صرف، براي توضيح اين مطلب، ريجيون بر تشريح اخلاق فتوت يا جوانمردي متمركز شده و اصولي همچون وفاداري، تواضع، سخاوت و شجاعت را برمي‌شمارد كه بيشتر در زندگي روزمره به كار مي‌آيند. اگرچه برخي از متصوفه به اين اصول اخلاقي معنويت بخشيده و آنها را در مسير رابطة خويش با خدا به كار مي‌گيرند، اين اصول ـ در سطحي دنيوي ـ همچنان در قالب يك رفتار بر زندگي صوفيان سايه افكنده و به‌ويژه بر رابطة آنها با برخي صنوف و مشاغل خاص اثر مي‌گذارد. با اين تفاصيل، خواننده به فصل اول كتاب وارد مي‌شود: «خاستگاه‌هاي فتوت: مروت و اصول اخلاقي عياران». در اين بخش، نويسنده به ريشه‌هاي قرآني و اسلامي فتوت، واژه‌شناسي آن و تعميم اين اصطلاح در كشورهاي عربي، تركي و ايراني مي‌پردازد و سپس تركيب اين مفهوم با اصول اخلاقي خاص ايراني و گسترش آن به عنوان يك مرامنامه صنفي را مورد تحليل قرار مي‌دهد. فصل دوم «فتوت و تصوف كهن ايراني» نام دارد و منحصراً به فتوت ايراني اختصاص دارد. در اين خصوص نويسنده به داستا‌ن‌هاي ايراني و اشعار فارسي ارجاع داده و به ويژه قابوسنامه اثر عنصرالمعالي كيكاووس‌بن اسكندربن قابوس را به عنوان منبعي معتبر، اساس كار خود قرار داده است. «نهادينه شدن انجمن‌هاي صوفيانه فتوت در طي قرون دوازده تا چهارده ميلادي» عنوان فصل سوم كتاب است و فرايند تثبيت شدن و رسميت يافتن محافل شغلي و انجمن‌هاي اخوت را برسي مي‌کند. در فصل چهارم «فتوت عصر تيموري» مورد توجه قرار گرفته و يكسره به ملاحسين واعظ كاشفي و اثر او فتوت نامه سلطاني اختصاص يافته. فصل پنجم ورود فتوت به عصر صفوي و پيوند آن باآغاز عصر جديد را مطمح نظر قرار داده و سپس به قلندريه و جوانمردان خاكساريه مي‌رسد. و سرانجام فصل ششم و پاياني كتاب، «فتوت در دوران مدرن» نام دارد و با عنوان فرعي زورخانه بين سنت و تغيير؛ فرايند تحول و گاه دگرگوني مفهوم فتوت و تبديل آن به پديده‌اي جديد را مورد واكاوي قرار مي‌دهد. اين پديده در دوران مدرن در زورخانه‌هاي ايراني نمود مي‌يابد.
عمدة منابع نويسنده از آثار عربي و فارسي تشكيل شده و ناشر در شرح كوتاهي كه بر آن نوشته، اين اثر را نخستين كتاب انگليسي در حوزة فتوت صوفيانه مي‌نامد. اما چنين نيست. بلكه برعكس، بايد گفت اين كتاب تازه‌ترين و آخرين اثر در اين حوزه است و ما دست‌كم چند اثر ديگر را در همين صفحات معرفي خواهيم كرد كه پيش از اثر ريجيون به چاپ رسيده‌اند.

 Chivalry
 Maurice keen
Yale University Press
 شواليه‌گري

 موريس كين ـ استاد ممتاز دانشگاه اكسفورد ـ كه از سال 1961 تا سال 2000 در همان جا به تدريس تاريخ قرون وسطي اشتغال داشته و پيش از آن كتاب‌هاي مهمي همچون قانون‌شكني‌هاي انگليس در قرون وسطي، تاريخ اروپاي قرون وسطي، و خاستگاه‌هاي نجباي انگليس را منتشر كرده، اكنون تأليف كتابي در تاريخ شواليه‌گري را برعهده گرفته است. او با استفاده از اسناد و مدارك علمي و دولتي معتبر سير تكوين و تحول شواليه‌گري را بررسيده و آن گونه كه منتقد نيويورك تايمز مي‌نويسد، سرتاسر اروپا را در جستجوي روح بين‌المللي شهسواري درنورديده است. نويسنده عنوان مي‌كند كه اصولاً شواليه‌گري آميزه‌اي بود از سنت‌هاي نظامي اقوام ژرمن، آداب و شعاير مسيحي و رسم‌هايي كه از عالم اسلام و ايران باستان به اروپا راه يافته بود. شواليه‌گري از اواسط قرون وسطي به تدريج شكل گرفت و در قرن‌هاي بعد، در زندگي اجتماعي، روابط سياسي و زمينه‌هاي ذوقي و هنري اروپاييان تأثير فراوان به جا گذاشت.
او مقدمه كتاب خويش را به ارائه تاريخچه مختصري از شواليه‌گري و شرح اصول كلي آن اختصاص داده و در جايي مي‌گويد: ورود به جرگه شواليه‌ها مراحل و قواعدي داشت. جواني كه خانواده‌اش او را براي خدمت شواليه‌گري آماده مي‌ساخت، بايد دوران طولاني رنج، مرارت و انضباط شديد را تحمل مي‌كرد. جسم و روح خود را با كار و شركت در مسابقه‌ها و با تمرين‌هاي بدني خطرناك تقويت مي‌نمود و پس از تكميل آموزش‌ها به جرگه شواليه‌ها پذيرفته مي‌شد. آنگاه، نخست با استحمام، جسم و روح خود را طاهر مي‌كرد و به اين سبب به او شواليه گرمابه مي‌گفتند. اما شواليه شمشير كسي بود كه به پاداش جانفشاني در جنگ، ‌به اين عنوان مفتخر مي‌گرديد. پس از آن، نويسنده به شرح آداب و مراسم تشرف به جرگه شواليه‌گري پرداخته و عنوان مي‌كند احتمالاً شواليه‌گري همان فتوت و جوانمردي ايرانيان است كه در عهد شاهان سلجوقي به آسياي صغير راه يافت و بدين ترتيب به اروپا رسيد. شواليه‌گري 352 صفحه است و در پنج فصل و 38 بخش تأليف شده. از ميان عناوين اين كتاب، مباحث زير حايز اهميت‌اند: رابطه كليسا و شواليه‌گري؛‌انديشه و عمل شواليه؛ رنگ‌ها، نشانه‌ها و لباس‌ها؛ توبه، شواليه بزرگ، ضيافت دوستانه، شواليه‌گري و تحكيم رژيم فئودالي؛ پرستشگاهيان يا شواليه‌هاي پرستشگاه؛ فرقه‌هاي مختلف شواليه‌گري؛ شواليه‌گري: ديني يا نظامي، شواليه‌گري و اصول اخلاقي زرتشتي، درهم آميزي شواليه‌گري با آيين فتوت اسلامي؛ تحول شواليه‌گري نظامي به شواليه‌گري عرفاني؛ مورد مطالعه‌اي: پرستشگاهيان قديس برنار و گرال (جام مقدس). شباهت صنف بنايان فتيان با سازمان شواليه‌گري مغرب‌زمين و... پايان بخش كتاب، فهرستي نسبتاً طولاني از پيمان‌ها و سوگندهايي است كه يك شواليه به هنگام ورود بدين جرگه خود را به آنها متعهد مي‌سازد.

The Concept of Jawanmardi in
 Persian Literature and society
Arley Loewen
University of Toronto
مفهوم جوانمردي
 در اجتماع و ادبيات ايراني

 آرلي لُوِن كتاب خود را در 410 صفحه، پنج فصل، يك مقدمه، يك نتيجه‌گيري، و يك كتاب‌شناسي تنظيم كرده است. اين كتاب در حقيقت، پايان‌نامة دانشگاهي او بوده كه براي دپارتمان تمدن‌هاي خاورميانه و نزديك و براي اخذ دكتراي فلسفه تأليف كرده و آن گونه كه در مقدمه مي‌گويد، با اتكاء به منابع مكتوب فارسي، مفهوم فتوت را در فاصلة زماني قرن يازده تا حال حاضر برمي‌رسد. همچنين لُوِن بر اهميت مجموعه قوانين اخلاقي و ورود آنها به اصول و محدوده‌هاي تجارب معنوي تأكيد  كرده و عنوان مي‌كند كه اخلاق فتوت در سه الگوي اجتماعي انعكاس مي‌يابد: جنگجوي پهلوان، قهرمان معنوي و كشتي‌گير حرفه‌اي. اين الگوي اخير البته چكيده و آميزة دو مورد قبلي است چرا كه كشتي‌گير هم يك قهرمان جسمي است و هم مبارز و پهلوان روحي و معنوي. و سرانجام در فصل پاياني، آثار نويسندگان فارسي‌زباني مورد بررسي قرار مي‌گيرد كه در قرن بيستم به مفهوم جوانمردي پرداخته و كوشيده‌اند فتوت سنتي را در بافت زندگي مدرن جاي دهند. هر فصل كتاب، حاوي چند بخش فرعي است و هر بخش، چند مفهوم اصلي را مورد واكاوي قرار داده. عناوين فصول و بخش‌هاي مختلف كتاب به ترتيب عبارتند از: يك ـ «درآمدي بر مفهوم جوانمردي». اين فصل حاوي دو بخش است: الف) وجوه گوناگون مفهوم جوانمردي. ب) الگوها و مدل‌هاي جوانمردي. دو ـ «جنگجوي پهلوان» شامل: الف) شهرت و اعتبار جنگجوي پهلوان. ب)ـ ويژگي‌هاي جنگجوي پهلوان. ج) شكست جنگجوي پهلوان. سه ـ «قهرمان معنوي يا فتي» حاوي: الف) چارچوب صوفيانه فتوت‌نامه سلطاني. ب) اهميت آيين تشرف. ج) اصول صحيح يا ادب. د) نقش رهبري. هـ) قداست كار. چهار ـ «كشتي‌گير» كه از بخش‌هاي زير تشكيل شده است: الف) كشتي‌گير به مثابه يك قهرمان جسماني. ب) كشتي‌گير همچون يك حرفه‌اي. ج) كشتي‌گير به مثابه نماد كمال. د) كشتي‌گير در مقام يك قهرمان معنوي. پنج ـ «نبرد براي جوانمردي در جوامع معاصر ايراني» شامل: الف) نبرد انتظامي. ب) نبرد بين وظيفه و عشق. ج) نبرد براي شجاعت. د) دوراهي علو همت. همان‌گونه كه پيش‌تر ذكر شد هر يك از اين بخش‌هاي فرعي حاوي مضامين متعددي است و روي هم رفته 58 موضوع در حوزة فتوت مورد بحث و بررسي قرار گرفته. شواليه يا شهسوار، جنگجوي ديني، پديده‌اي به نام عيار، اصلاحات الناصر لدين الله، فتوت صنعتگران، مقياس خوب و بد، مرد حقيقت، مرد نبرد، سمك و روزافزوا، رستم و سهراب، رستم و اسفنديار، نقشبندي‌ها، عهد جاودان، بنيادگذاري ادب، شير: نقش پاكدامني، زندگي انبيا، نياز به رهبري، رهبران مراسم، معناي كار، مفهوم كشتي‌گير، نماد فيل در كشتي‌گيري، سلسله مراتب، كنترل نفس، مورد پورياي ولي، بيان عشق الهي، مشروعيت ديني، و... از جمله اين مباحث‌اند. آغازگر كتاب، يك خلاصه دو صفحه‌اي از كل مباحث اثر است. پس از آن يك كوته نوشت يا علائم اختصاري منابع به كار رفته و سپس آوانگاشت اسامي و اصطلاحات غيرانگليسي كه مستقيماً به مقدمه و سپس فصل اول متصل مي‌شود. از ميان منابع مورد استفاده نويسنده نيز مي‌توان به رستم‌التواريخ محمد هاشم آصف، رشحات عين‌الحيا? اثرفخرالدين علي كاشفي، رسائل جوانمردان تصحيح مرتضي صراف، مجالس العشاق كمال‌الدين حسين گازرگاهي، مجالس النفائس امير علي شير نوايي، بدايع الوقايع واصفي، عالم فتوت و مردانگي سيدمحمد علي جمال‌زاده، داش‌آكل صادق هدايت، سمك عيار، سيرالملوك خواجه نظام الملك، شاهنامه فردوسي و... اشاره كرد.
***
Sasanid soldiers in  early Muslim society:  The origins of
Ayyaran and Fotuwwa
 Mohsen Zakeri
Harrassowits verlag

سربازان ساساني در جامعه نخستين اسلامي: خاستگاه‌هاي عياران و فتوت
 اين كتاب به ريشه‌ها و وابستگي‌هاي سربازان ساساني و خاستگاه آن‌ها مي‌پردازد. در اين‌جا فتيان به مثابه انجمن‌ها يا نيروهاي شبه‌نظامي شهري مورد توجه قرار گرفته و داستان از زمان واحدهاي نظامي روزگار ساسانيان ‌آغاز مي‌شود. واحدهايي كه توسط آزادان تشكيل شدند و در دوران اوليه اسلامي عمدتاً دست نخورده باقي ماندند. آزادان طبقه‌اي از اشراف ايراني متشكل از جنگجويان و زمين داران كوچك بود كه در كسوت اميران، فرماندهان، مباشران و محافظان دربار به خدمت مشغول بودند. نويسنده عنوان مي‌كند كه خصايل اخلاقي آزادان، همواره به گونه‌اي متغير، آزادگي و جوانمردي ناميده مي‌شد. اين آزادان و واحدهاي نظامي متشكل از آنها عرب‌ها را به عنوان موكل و دستيار به كار گرفتند تا در تشكيل نيروهاي پليس (شرطه، معونه يا احداث) به آنها ياري رسانند، ملازم و محافظ شخصي باشند يا در سرحدات بجنگند. همين گروه‌هاي شبه‌نظامي، در حقيقت بخشي از يك اجتماع بزرگ‌تر بودند كه در به قدرت رسيدن عباسي‌ها نقشي اساسي داشت و پس از آن نيز در تمام بغداد و بصره مسئوليت تأمين نظم و رسيدگي به فقرا را برعهده گرفت. به عبارت بهتر، محسن ذاكري، نويسنده كتاب ـ خاستگاه اصلي ظهور عياران و فتيان را به حضور سربازان ساساني در جوامع اوليه اسلامي پيوند مي‌زند. شايان ذكر است كه نشريه بين‌المللي مطالعات خاورميانه كه توسط انتشارات دانشگاه كمبريج منتشر مي‌شود و ژورنال تاريخ اقتصادي و اجتماعي شرق كه توسط انتشارات بريل به چاپ مي‌رسد (ش 41) به طور مفصل به نقد و بررسي اين اثر اهتمام ورزيده‌اند.

مرضيه سليماني