معرفي كتاب

PDF چاپ نامه الکترونیک

معرفي كتاب

منيره پنج تني




مجاز در حقيقت
ورود استعاره ها در علم
حسين دباغ
هرمس
چاپ اول: 1393، 181 صفحه

زبان ما آکنده از استعاره است و به تعبير حسين دباغ اين استعاره‌ها نه تنها نوعي ترفند زباني نيست بلکه از ضروريات زبان به حساب مي‌آيد. هنگامي بيشتر متوجه مي شويم که اين استعاره بخش اعظمي از زبان ما را تشکيل مي دهند که با گزاره هايي مانند «مطبوعات ريه‌هاي‌جامعه‌اند،‌«علم‌بي‌وطن‌است» مواجه مي‌شويم. «در‌استعاره‌هميشه‌دو وجه موجود است: چيزي که بايد توضيح داده شود (مستعارله) و چيزي که براي توضيح موضوع به کار گرفته مي‌شود (مستعار منه). ص 1» اما آن چه اين اثر را خواندني مي‌کند نه صرفا بحث از استعاره ها و جايگاه آنها در زبان است بلکه پيوند ميان استعاره و علم است. شايد در وهل‌ نخست چنين پيوندي غيرقابل باور باشد و حتي رابط‌ ميان استعاره و علم تناقض آميز به نظر برسد. اين در حالي است که در تاريخ علم مي توان دريافت گاه امور متناقض با هم جمع مي شوند و اين امر ما را به ياد آن جمل‌ مارشال برمن مي اندازد که مي گويد:
«مدرنيته تجرب‌ زيستن تناقض آميز است.» حسين دباغ دربار‌ رابطه استعاره و علم چنين نوشته است: «در علوم گوناگون، مفاهيم استعاري بسياري را مي‌توان سراغ گرفت که در نظريه‌هاي مربوط به آن ها يافت مي‌شوند. به اين معنا که در بسياري از نظريات‌علمي واژگان و مفاهيم استعاري براي بيان مقاصد علمي‌استفاده‌مي‌شود.‌ص‌4»‌براي‌نمونه مي‌توان به واژگاني چون نيرو، شتاب، فشار اشاره کرد.
به تعبير مولف خدمتي که استعاره به علم و به معناي اخص کلمه فلسفه علم مي کند زايا کردن زبان علم است. اين اثر از چهار فصل با نامهاي نگاهي به استعاره در جايگاه حقيقي آن: ادبيات و زبان، نظريه‌هاي فلسفي دربار‌  استعاره، استعاره: مدل و آنالوژي در علم، رابرت بويل، لويي پاستور، چارلز داروين تشکيل شده است.


از افلاطون تا ابن سينا
جميل صليبا
فريدالدين رادمهر
مرکز
چاپ اول: 1393، 136 صفحه

دکتر جميل صليبا در کتاب «از افلاطون تا ابن‌سينا» دوره يوناني را به اوجِ فلسفه اسلامي مرتبط مي کند. سابق‌ آشنايي خوانندگان فارسي زبان با جميل صليبا به زماني باز مي گردد که منوچهر صانعي دره بيدي «فرهنگ فلسفي» او را به فارسي ترجمه و انتشارات حکمت آن را منتشر کرده‌بود. تخصص و تمرکز اصلي صليبا در حوز‌ دين و فلسفه است و از مهم ترين آثار او مي توان به ابن سينا، ابن خلدون، المنطق، تاريخ فلسفه اسلامي اشاره کرد. جميل صليبا در اين اثر بر آراي فارابي و ابن سينا متمرکز است. اين اثر حاوي شش خطابه در تاريخ فلسفه اسلامي است که برخي از آنها را مولف در موسسه مطالعات عربي و برخي ديگر را در دانشگاه ادبيات ايراد کرده  است. هدف او از ناميدن کتاب به «از افلاطون تا ابن سينا» نشان دادن تأثير و نفوذ افلاطون بر مکتبِ ابن سينا و فيلسوفان متقدم بر اوست.
جميل صليبا در مقدم‌ کتاب چنين نگاشته است: «به اين ترتيب جمعِ بينِ دين و فلسفه از جمله مهم ترين مباحثي است که فارابي و ابن‌سينا در آن، به نوعي از ارسطو جدا مي شوند و به افلاطون روي مي‌آورند و در اين موارد بر سياق فيلسوفانِ اسکندراني، مشي مي کنند و در ترجم‌ کتب افلاطون براي مقاصد خويش، مواد مفيدي مي يابند. ص 6» مولف ابتدا به فلسف‌ افلاطون پرداخته و سپس به سراغ فلسف‌ اسکندريه و فلسفه اسلامي رفته است و در ادامه دو انتقادِ تحليلي از فارابي و دقت نظر او در جمع نظريات دو حکيم، يعني افلاطون و ارسطو ارائه کرده است. صليبا در خطابه هاي چهارم و پنجم برخي از افکار ابن سينا که قبلا به زبان فرانسه منتشر کرده بود آورده است و در آخرين خطابه مطلبي راجع به نظر ابن سينا دربار‌ سعادت آورده‌است. فريدالدين رادمهر اين اثر را از عربي به فارسي برگردانده است.


دو رسال‌ حکومت
جان لاک
فرشاد شريعت
نگاه معاصر
چاپ اول: 1392، 362 صفحه

«وضعيت انسان وقتي که در وضع بردگي قرار مي گيرد، آن چنان پست و محنت بار است و آن چنان با روحي‌ جوانمردي و سخاوت ملت ما ناسازگار است، که به سختي مي توان باور کرد يک انگليسي، چه رسد به يک نجيب زاده، طرفدار آن باشد. ص 15» اين ها جملات شورانگيز جان لاک در آغاز رسال‌ نخست هستند؛ در واقع کتاب «دو رسال‌ حکومت» از دو رسال‌ جداگانه با نامهاي «اصول و مباني نادرستِ سر رابرت فيلمر و طرفدارانش کشف و واژگون مي شود» و «رساله اي در باب منشأ، دامنه، و غايت درست حکومت مدني» تشکيل شده است. لاک در رسال‌ نخست با نکته بيني‌هاي موشکافانه اي نظام پدرشاهي سِر رابرت فيلمر را به باد انتقادهاي جدي مي گيرد «تا با يک نگاه انتقادي به نظام مختار، شالود‌ نظام جديد خود را در رسال‌ دوم تدارک ببيند.» روش لاک اين گونه است که در رساله نخست با روش سقراطي به مردود شمردن حکومت آدم و قدرت سلطه طلبان‌ همسري و پدري او، انساني را که فيلمر و طرفداران او به بردگي کشيده بودند، از تمامي قيود «جز توافقات آزادانه و معقول که مورد تأييد خود آنها بود» آزاد کند. به گفت‌ فرشاد شريعت لاک در برابر اين آزادي طرحش را ارائه کرد که بر اساس ديدگاهي آفاقي و بر پاي‌ آزادي طبيعي انسان پي ريزي کرده بود؛ «طرحي که ضمن حفاظت از جان، مال و آزادي انسان، ضامن نجات انگلستان نيز باشد. ص 4» لاک طرح جديدش را بر دو اصل طبيعي استوار کرد که عبارت بودند از حفظ وضعيت صلح و پاسخ به متجاوز. جان لان در هر دو رساله به مباحثي چون مالکيت، حاکميت، سلطنت، وضع طبيعي، وضع جنگ، بردگي، جامع‌ سياسي و مدني، قدرت قانون گذاري، غلبه، غصب، حکومت خودکامه و انحلال حکومت پرداخته است. مطالع‌ رساله نخست در درک و دريافت رساله دوم – که مشهورتر است- راهگشا و ضروري به نظر مي رسد.


ماکس شلر
زکري ديويس و آنتوني استاينباک
فرزاد جابرالانصار
ققنوس
چاپ اول: 1393، 96 صفحه

ماکس فردينانت شلر يکي از برجسته‌ترين انديشمندان آلمان و يکي از خلاق‌ترين فيلسوفان پديدارشناس بود. در دور‌ نازيسم در فاصل‌ سال هاي 1933 تا 1945 آثار او به دليل نسب يهودي اش و همچنين به خاطر مخالفت آشکاري که با فاشيسم و ناسيونال سوسياليسم داشت ممنوع شد و همين امر از اقبال آثار او کاست. با اين حال هنوز در سراسر جهان آثار شلر مورد توجه و مطالعه هستند.
شلر در اواخر عمرش مي‌نويسد که مهم‌ترين پرسش در انديشه و نوشته هاي او پرسش در باب معناي انسان بوده است. «شلر همانند بسياري از فيلسوفان حيات که تفکر او را تحت تأثير قرار داده بودند، کوشيد تا فلسفه و تفکر را از قالب ذهنيِ تقليل دهند‌ علوم تحصلي و تا اندازه‌اي پراگماتيسم آمريکايي برهاند. ص 21»  شلر در 1906 خانواده اش را به مونيخ برد و در کنار تئودور‌ليپس‌حلق‌‌«پديدارشناسان‌مونيخ»‌را پايه گذاري کرد. در اين زمان تا 1915 او آثار مهمي از جمله پديدارشناسي و نظري‌ احساس همدلي و احساس محبت و نفرت، صورت‌گرايي در اخلاق و اخلاق غير صوري ارزش نگر، نبوغ جنگ و جنگ آلماني را نگاشت. مولفان اين اثر، عامل تأثيرگذار در پرکاري شلر را معرفي او به حلق‌ پديدارشناسي گوتينگن مي‌دانند: «اين حلقه در کنار استاد بزرگ، هوسرل، متفکران جوان و با استعدادي چون آدولف رايناخ، هدويگ مارتسيوس، رومن اينگاردن، آلکساندر کويره و اديت اشتاين را شامل مي‌شد. ص 15» کتاب «ماکس شلر» به قلم‌زکري ديويس و آنتوني استاينباک متعلق به دانشنام‌ فلسف‌ استنفورد (به سرپرستي دکتر ادوارد‌ن. زالتا) است و پس از درآمد از هشت فصل با نامهاي خلاصه‌اي از سوانح احوال، معناي فلسفه و پديدارشناسي، شخص‌گرايي ارزشي، ديگران: اجتماع و همبستگي، تجرب‌‌ديني، نظري‌ اجتماعي و سياسي، انسان شناسي فلسفي و متافيزيک و در نهايت ملاحظات پاياني تشکيل شده است.

سرچشم‌ مقدس فرهنگ و ورزش ها
قاضي بن محمد
حسن نورائي بيدخت
حقيقت
چاپ اول: 1393، 196 صفحه

موضوع کتاب «سرچشم‌ مقدس فرهنگ و ورزشها» به بحث دربار‌ جايگاه ورزش و هنرها در متون عرفاني و عمدتا فتوت نامه اختصاص دارد. «فرهنگ و ورزشهاي گوناگون از مظاهر اصلي تمدن مدرن هستند که پس از دور‌ رنسانس بيشترين توجه اذهان را به خود جلب کرده اند. تصور رايج اين است که فرهنگ امري است که عمدتا در قلمرو هنرهاي زيبا فهميده مي شود، ورزش ها هم اموري سرگرم کننده به معناي دقيق لغوي لفظند که ايام فراغت آدمي را بايد پر کنند و خصوصا اين که اقتصادي نيز باشند.» بر اين اساس مولف کتاب را در دو بخش اصلي با عنوان «فرهنگ چيست؟» و «حکمت پنهان ورزشها» نگاشته است. قاضي بن محمد در بخش فرهنگ چيست به شرح و بيان مفهوم اوليه فرهنگ و ورزشها چنان که اصولا بوده و بعد چنان که در طي تاريخ واقع شده مي‌پردازد و در بخش دوم هم بر مقايس‌ معناي اصلي آن با معناي مخدوش امروزيش که در واقع انحراف از ماهيت اصلي و قدسي آن است، متمرکز است. «نويسنده در ادامه مي خواهد نشان دهد که اين دو چه امکانات بالقوه اي در هدايت معنوي جوامع دارند؛ مشروط بر‌اين که از سرچمش‌ معنوي و قدسي آن ها غافل نباشيم.» برخي از فصول کتاب عبارتند از: مفهوم ضمني واژ‌ فرهنگ چيست؟ آنچه فرهنگ بايد بکند، خاستگاه ورزش ها، عرفان در ورزش ها، ماهيت کلي ورزش ها، ورزش‌ها در جهان مدرن. دکتر سيد حسين نصر درباره اين کتاب مي‌گويد:
«اين کتاب عالمانه و اصيل، اولين اثري است که اصول و مباني عرفاني را در تحقيق درباره ورزش ها و فرهنگ – که پس از تقدس زدايي، جهان امروز اين طور مسحور آن ها شده است- به کار مي برد. همه کساني که سر و کاري با قبول، نقد و ارزيابي جنبه‌هاي متفاوت عالم مدرن از منظر سنت دارند، علاقمند به خواندن اين رساله نغز خواهند بود.»


زيبايي و فلسفه هنر در گفتگو:  ارسطو
منيره پنج تني
فرهنگستان هنر - متن
چاپ اول: 1393، 246 صفحه

کتاب «زيبايي و فلسفه هنر در گفتگو: ارسطو» مجموع‌ گفت و گوهايي است که به زيباشناسي و فلسفه هنر ارسطو اختصاص دارد. منيره پنج تني  در اين اثر به سراغ سعيد بيناي مطلق، محمدرضا بهشتي، محمد ضيمران، فتح الله مجتبايي، شمس الملوک مصطفوي و امير نصري رفته است. پرسش هاي اين اثر در دوازده فصل با نام هاي تراژدي، شعر، هنر، ميمسيس، زيبا - زيبايي، الهام، موسيقي، سخنوري، هنرمند و مخاطب اثر هنري، نقد ادبي- نقد هنري، هنرهاي نمايشي تنظيم شده است. پنج تني"متن "جلد نخست اين مجموعه را با نام «زيبايي و فلسفه هنر در گفتگو: افلاطون» در سال 1388 منتشر کرده است.


فهرست مقالات فارسي، اردو، انگليسي، در زمين‌ ايران شناسي
مهدي رحيم پور
فرهنگستان زبان و ادب فارسي
چاپ اول: 1392، 500 صفحه

اين اثر فهرستي از پژوهش هاي صورت گرفته دربار‌ ايران و زبان فارسي است که به صورت مقاله در نشريه هاي مختلف شبه قاره (هند و پاکستان) به زبان هاي فارسي، اردو و انگليسي منتشر شده است. البته اين جلد تنها دربرگيرند‌ فهرستِ بخشي از مقالات منتشر شده در حوز‌ ايران شناسي در شبه قار‌ است که مهدي رحيم پور به آنها دسترسي داشته است. اين اثر زير نظر محمدرضا نصيري در گروه دانشنام‌ زبان و ادب فارسي در شبه قاره هند تأليف شده است.