اختصاصات و ارزشهاي الميزان
الميزان و صاحب آن برجستهترين كتاب و چهرة قرآني در يك قرن اخير در ايران است. اهميت فراگير تفسيرالميزان را به تنهايي ميتوان از تيراژ آن طي نيم قرن اخير ـ اعم از اصل عربي و ترجمة فارسي ـ دانست. همچنين حجم مقالات و كتب و آثاري كه دربارة آن نوشته يا بدان استناد شده از شمار بيرون است. تأثير بر روي قرآن پژوهان و مفسّران بعدي نيز يك وجه بارز اين اثر است كه شيوه و مكتبي خاص دارد. با توجه به اين نكات، پرسشهايي را با اديب، مترجم و قرآن پژوه معاصر استاد بهاءالدين خرمشاهي در اين باره مطرح كرده ...ادامه |
سيد قطب در ظلال قرآن
سخن درباره تفاسير معاصر قرآن كريم است كه از آن ميان مايلم با شما در رابطه با تفسير فيظلالالقرآن سخن بگويم و پرسشهايي را مطرح كنم. به عنوان نخستين پرسش، به نظر شما اين تفسير، ذيل كدام يك از روشهاي تفسيري شناخته شده قرار ميگيرد؟
من فكر ميكنم تقسيمبنديهاي سنتي روشهاي تفسيري، با توجه به تفاسيري كه در يك قرن اخير تأليف يافته نميتواند فراگير همه تفاسير باشد، ضمن آن كه اگر بخواهم با دقت بر روشهاي تفسيري و نيز متون تفسيري متمركز شويم، باز اين تقسيمبندي را دقيق نخواهيم يافت، به ...ادامه |
تفاسير معاصر شيعي
در جهان تشيع، ژرفترين تغييرات در علوم قرآني، تفسير و بازگشت به دين صورت گرفته است. اين تحول گاه صبغة راديكال و افراطي داشت، اما بيگمان وجه غالب آن اعتدال و ريشهدار بودن و بهرهگيري از سنت بوده است، همچنانكه نگاه به علم و گرايش اصلاحگرانه و اثرگذاري اجتماعي نيز در زمره انگيزههاي بسياري از مفسران بوده است. در اين مقاله، اجمالي از اين سير معاصر و تطوري كلي از سير تفسيرنگاري، همراه با گزينش مهمترين و معروفترين تفاسير شيعه در عصر حاضر مورد بحث و تحقيق قرار گرفته و به حضور خوانند ...ادامه |
تجدد و رجعت
در اين مقاله به اختصار با زندگي و ديدگاههاي شيخ محمد عبده و محمد رشيد رضا، و روش و اسباب نگارش تفسير مشهور المنار آشنا ميشويم. عبده جزو اصلاحگران معاصر و رشيد رضا از شاگردان سلفي اوست. المنار با توجه به گرايشات عقلي و اجتماعي، و نيز روش اعتدالي و سادگي بيان و تقرير، در زمرة موفقترين تفاسير معاصر است. اين شيوه بعدها بسيار استقبال شد و آثار متعددي در پي آن پديد آمد. در اين مقاله، نكتههايي دربارة اين دو و تفسير ناتمام المنار به نظر صائب و گرامي خوانندگان رسيده است.
در اين نوشته ن ...ادامه |
ترجمان القرآن
مولانا ابوالکلام آزاد سياستمدار، عالم و روزنامه نگار مشهور هند طي سالها تلاش در جهت مبارزه براي آزادي هند با وجود زندگي پر فراز و نشيبي که در سياست داشت موفق به ارائه ترجمه و تفسيري از قرآن کريم به زبان اردو شد. «ترجمان القرآن» وي در مدت اندکي توانست به عنوان کار موفقي در زمينه ترجمه دقيق قرآن به زبان اردو به جامعه اسلامي معرفي گردد. توجه او به مسايل سياسي و اجتماعي دوران معاصر و مطالعات او در زمينه علوم ديني اين فرصت را به وي داد تا در تفسير آيات قرآن نيز رويکرد جديد و متفاوتي با ره ...ادامه |
تفسير التحرير و التنوير
محمدطاهربن عاشور در سال (1296 هـ . ق/ 1879 م) در تونس و در خانوادهاي علمي زاده شد و خاندان او به دانشمندان عصر شكوفايي علمي اندلس بر ميگردد كه پس از يورشهاي صليبي و ايجاد دادگاههاي تفتيش عقايد و دشواريهايي كه مسلمانان با آن رو به رو شده بودند، به تونس آمدند و در آنجا سكونت گزيدند و چنان كه عالمان شمال آفريقا ميگويند او را ميبايد از استوانههايي شمرد كه چراغ دانش را در آن ديار روشن نگاه داشتند و دين و علوم ديني را از جمود و خشكانديشي بيرون آوردند و راه تجديد و نوگرايي و اصلاح ...ادامه |
نوانديشي در پرتو قرآن
تفسير «پرتوي از قرآن» نوشته مجاهد نستوه مرحوم آيت الله طالقاني تفسيري است كه تدوين آن مقارن با يكي از مهمترين مقاطع تاريخ سرزمين اسلامي ما بوده است. اين تفسير در روزگاري نوشته شده كه ايران مانند ساير سرزمينهاي اسلامي خود را با مسائل ناشي از سيطره تجدد روبهرو ميديد و مصلحان ما با پيش چشم داشتن تجربه مصلحان در ساير بلاد اسلامي به تازگي ميكوشيدند تا با چالشهاي سهمناكي كه تجدد پيش رويشان نهاده بود پنجه درافكنند و البته در اين رويارويي، به بازگشت به قرآن توجهي خاص داشتند. به قول ...ادامه |
نماد شطرنج
به اعتقاد برخي، جهاني كه ما در آن زندگي مي كنيم مجموعه اي از نمادهاست. در نگاه نمادين به هستي، هر چيزي در خود معنايي خاص دارد و گويي اشياء خلق شده اند تا به رسالت خود در القاء همان معاني عمل كنند. به عنوان مثال، بعضي قورباغه را نماد آب مي دانند و برخي پيري و ريش سپيدي را نماد فرزانگي و يوغ را نماد اطاعت و انقياد و... بر مي شمارند. در مقاله پيش رو*، تيتوس بوركهارت محقّق سنت گراي هنر، معماري و تمدن اسلامي مي كوشد تا ضمن بررسي تاريخ پيدايش شطرنج، آن را نه صرفا يك بازي بلكه نمادي از پيون ...ادامه |
حضور مطلق خداوند
عقيده به حضور خداوند در جاي جاي عالم يا به عبارت ديگر عقيده به اينكه خداوند در ميان همة موجودات حضوري زنده و موثر دارد، از اعتقادات اساسي اديان بزرگ است. مومنان غالباً به صورت تعبدي خداوند را با اين وصف ميشناسند و اين اعتقاد نه تنها به لحاظ نظري و ديني، بلكه بالاتر از آن به لحاظ اخلاقي و تربيتي نيز تاثير بسيار مثبت و سازندهاي در زندگيشان دارد. به راستي وقتي در همه فراز و نشيبهاي زندگي، خداوند را در كنار خويش مييابيم، وقتي در مورد همه نيك و بد اعمالمان او را حاضر و ناظر بر آنها ميدا ...ادامه |
فطرت و معرفتشناسي
اين مقاله به رابطه نظريه فطرت فلسفي در قرن هفدهم با معرفتشناسي پرداخته است. اين رابطه را از پنج طريق ميتوان آزمود و پذيرفت: 1ـ تعريف نظريه فطرت.2ـ ماهيت پرسش فلسفي قرن هفدهم.3ـ رابطه روانشناسي ادراك با معرفتشناسي.4ـ نظريه فطرت زمينهساز پرسشهاي معرفتشناسانه.5 ـ نظريه فطرت زمينهساز دعاوي معرفتشناسانه.
يكي از پرسشهاي اساسي و بنيادي در مورد نظريه فطرت در حوزه دستگاه ادراكي1 اين است كه آيا ارتباطي با مباحث معرفتشناسي2 دارد يا نه؟ با توجه به تاريخ طولاني اين نظريه و عمق ...ادامه |
ملاحظاتى درباب قرآن
ناگفته پيداست كه آنچه قاطبه مسلمانان به عنوان كتاب آسمانيشان پذيرفته و به آن باور دارند همان نسخه اي از قرآن است كه عثمان گردآوري كرد. به فرموده نبي اكرم (ص) اين كتاب مشتمل بر داستان آفرينش از آغاز تا انجام و رويدادهاي قيامت و جهان آخرت است. در عين حال ، برخي پژ وهشگران براين باورند كه مصحف عثماني كل قرآن را در بر نمي گيرد اين عده هرچند كه دلايلي براي اين مساله اقامه مي كنند اما تمامي اطلاعات مربوط به قرآن كل ( بخش تكميلي قرآن) را ذكر نمي كنند. آنان به طور خاص از دو سوره ولايه و نوري ...ادامه |
دين از نگاه دورکيم
بي گمان هيچ مسأله اي در تاريخ مانند دين مورد بحث و مناقشه واقع نشده است چنانكه در تاريخ آدمي،انديشه هاي فراواني در تأييد يا رد آن مشاهده مي کنيم. مکاتب مختلف از نظرگاه هاي گوناگون به چرايي و چگونگي مذهب پرداخته اند. اميل دورکيم جامعه شناس فرانسوي نيز از انديشمنداني است که مذهب را مورد مطالعه جدي قرار داده است؛چنانكه در کتاب «صور بنياني حيات ديني»آن را به طور مفصل بررسي مي كند. او جامعه شناسي است کارکرد گرا و پوزيتيويست و از همين منظر به دين مي نگرد،وي اگر چه قدسي بودن دين و وجود خدا ...ادامه |
عالم برزخ
در اين مقاله با اشاره اي گذرا به روند واژه اي برزخ و کاربرد هاي گوناگون آن ، نظر سهروردي درباره ي عالم برزخ از لحاظ هستي شناسي و شناخت شناسي بررسي شده است.
برزخ در لغت به معناي حايل ميان دو شي است.1 به ديگر سخن جدا کننده دو چيز از هم ديگر را برزخ گويند که در قرآن و حديث و متون فلسفه و عرفاني به همين معني کاربرد دارد.2
مقدمه:
يکي از واژگاني که هم در فلسفه وهم در آموزه هاي ديني کاربرد زيادي دارد واژه برزخ است. در آموزه هاي ديني آنگاه که از سراي ديگر سخن به ميان مي آيد، ...ادامه |
زنان و تصويرسازي ترس
خاستگاه فمينيسم نيز مانند بسياري از مکاتب ديگر، جوامع غربي است که از نظر فرهنگي، اجتماعي، سياسي و ... تفاوت زيادي با جوامع شرقي و از جمله جوامع مسلمان دارند. بنابراين براي آشنايي با اين مکاتب و همچنين مواجهه ي صحيح با آن ها و آسيب شناسي اشان نياز به استفاده از تجارب جوامعي داريم که از نظر فرهنگي، اجتماعي، سياسي و تاريخي تشابه زيادي با جوامع مسلمان و از جمله ايران دارند. يکي از اين جوامع جامعه ي مسلمان ترکيه است که به مدد نزديکي با جوامع غربي، بيش از هر جامعه ي مسلمان ديگري در آن مکات ...ادامه |
فرهنگ نمادها
اهميت نماد ونمادشناسي در دوره هاي مختلف ودر جوامع متعدد، منجر به پژوهش وتحقيق هاي مستمر در اين حوزه شده است. به همين مناسبت وبراي آشنايي وتحليل بيشتر موضوع نماد وآشنايي با کتاب «فرهنگ نمادها» وارد گفتگويي باخانم سودابه فضايلي درهمين حوزه شديم. سودابه فظايلي متولد 1326 درتهران است. وي تحصيلاتش را در ادبيات و زبان انگليسي، لندن - کمبريج 51-1347، ادبيات تطبيقي - پاريس سوربن 56-1351، زبان پهلوي، ات زت ود، سوربن 1355، گذرانده است.
در طرح پرسش ها مي کوشم آن ها را به دو بخش عمده تق ...ادامه |
معرفي كتاب
گفتارهايي در پديدارشناسي هنر
محمود خاتمي
ناشر: فرهنگستان هنر
چاپ اول: 1387
254 صفحه
پديدار شناسي را ميتوان يكي از مهمترين جريانهاي فلسفي دانست كه در نتايج آشكاري در حوزههاي مختلف انديشه بهجا گذاشته است. يكي از اين حوزهها كه مورد توجه فيلسوفان پديدارشناس قرار گرفته حوزه زيباييشناسي و هنر بوده است. به گفته محمود خاتمي: «بسته به نحوه و اغراض حاكم بر بكارگيري پديدارشناسي در حوزه زيباشناسي و هنر، سه گونه نسبت متمايز ميان پديدارشناسي و اين حوزه برقرار ميشود كه حاصل آ ...ادامه |
در ستايش شكستخوردگان
در اين يادداشت، رمان «پوست» اثر كورتزيومالا پارته را مورد بررسي قرار ميدهيم. رماني كمنظير، و بلكه از جهاتي يگانه كه در نيمهي اول دههي 1340 منتشر شده و ظاهراً پس از آن ديگر ناياب شد. ارزش و اعتبار اين رمان ـ كه از برترين آثار قرن بيستم جهان است ـ ايجاب ميكند كه منتشر شود و در دسترس قرار گيرد. در اينجا نكاتي دربارة نويسنده و ساير آثار او را نيز به اجمال به نظر خوانندگان عاليمقام ميرسانيم.
كورتزيوسوكرت، نويسنده و روزنامهنگار ايتاليايي در سال 1898 در شهر پراتو در ايالت تو ...ادامه |
تربيت فلسفي ، فلسفه تربيت
صبح سي و يکم ارديبهشت، سيزدهمين همايش بزرگداشت ملاصدرا در تالار تلاش مجموعه فرهنگي وزارت کار با موضوع "تربيت فلسفي و فلسفه تربيت" و با حضور انديشمندان و محققان حوزه فلسفه اسلامي و جمع کثيري از مخاطبان برگزار شد.
تربيت فيلسوفانه
پارچه اي زرد رنگ به ديوار نصب کرده بودند که اين شعر در ابتداي ورود به سالن جلب توجه مي کرد: رسيد مژده که آمد پناه دولت و دين/ خديو مملکت علم و فضل صدرالدين. سالني که مملو از جمعيت بود و حضار نيز مشغول شنيدن سخنراني افتتاحيه همايش بودند. سخنران طبق سنوات ...ادامه |
تأثير غزالي بر سعدي
مدير گروه منطق مؤسسه پژوهشي حکمت و فلسفه گفت: امام محمد غزالي بر سعدي تأثير فراواني گذاشته است. بعضي از داستانهاي "گلستان" عيناً از "احياء علوم دين" غزالي هستند. سومين مجموعه درسگفتارهايي درباره سعدي تحت عنوان "سعدي: از صدق تا معنا" با سخنراني دکتر ضياء موحد عصر در مرکز فرهنگي شهر کتاب برگزار شد. مدير گروه منطق موسسه پژوهشي حکمت و فلسفه در ابتدا با اشاره به رويکرد نقد ادبي نو ، گفت: نقد نو از اوايل نيمه دوم قرن بيستم متداول شد. بر اساس اين نوع نگرش، اثر ادبي فارغ از شرح حال، تاريخ و ...ادامه |
فلسفه اسلامي در گذر زمان
نشست نقد و بررسي کتاب «تاريخ فلسفه اسلامي» زير نظر سيد حسين نصر و اليور ليمن، با حضور کامران فاني، محمود يوسفثاني و حسين هوشنگي در شهر کتاب برگزار شد. کامران فاني در آغاز نشست نقد و بررسي کتاب تاريخ فلسفه اسلامي درباره تاريخنگاري فلسفه صحبت کرد و در ادامه با يادآوري اين نکته که در غرب به فلسفه اسلامي توجه کافي نشده است و فلسفه اسلامي در دپارتمانهاي شرقشناسي و اسلامشناسي غرب وجود دارد نه در بخشهاي فلسفه دانشگاههاي غربي سخنانش را پي گرفت: بنابراين هيچ وقت به فلسفه اسلامي به عنوا ...ادامه |
دين مسئله جامعه ايراني
دکتر سارا شريعتي، مدرس دانشگاه تهران، در نشستي كه با عنوان «جامعهشناسي دين» در دانشكده ادبيات دانشگاه فردوسي مشهد برگزار شد، در پاسخ به اينكه چرا در جامعهشناسي ايران، دين جايگاهي ندارد، گفت: عامل اول آن است كه ما از جامعه فاصله نداريم؛ مثل ماهي كه در آب دريا غوطهور است، همچنين علت ديگرش آنكه ما به فيناليسم اعتقاد داريم؛ يعني مدام حكم مرگ و تولد صادر ميكنيم؛ مثلا ميگوييم دوره دين گذشته و ما در آغاز دوره ديگري هستيم. وي افزود: دليل ديگر آنكه خود دين نيز با وجود آنکه در همه جاي ...ادامه |
آنچه خوانندش تفکر
نشست نقد و بررسي کتاب "چه باشد آنچه خوانندش تفکر؟" اثر مارتين هايدگر با حضور سياوش جمادي مترجم کتاب و دکتر بيژن عبدالکريمي و دکتر فريد اوليايي از مجموعه نشستهاي گروه فلسفه و دين سراي اهل قلم برگزار شد. در ابتداي اين نشست جمادي با اشاره به اهميت اين اثر تأکيد کرد: اين کتاب مجموعه درسگفتارهاي هايدگر در دو ترم تابستاني و زمستاني در سالهاي 1951 و 1952 در دانشگاه فرايبورگ است که اولين درسگفتارهاي دانشگاهي او بعد از رفع ممنوعيتش از تدريس به شمار ميروند. وي يادآور شد:علت ممنوعيت او از تدري ...ادامه |
پيشكسوت نسخهشناسي
در مركز هنرپژوهي نقش جهان مراسم بزرگداشت استاد عبدالله انوار برگزار شد.
دبير علمي اين نشست دربارهي عبدالله انوار گفت: تلاشهاي علمي استاد انوار، در حوزههاي گوناگون نسخهپژوهي، موسيقي، فهرستنگاري، فلسفه، علوم جديد و قديم، رياضيات، هندسه، ادبيات، عرفان، عربي و تاريخ بر هيچكس پوشيده نيست و از اين رو شخصيت علمي استاد ميتواند الگويي ناياب براي جوانان باشد. در اين نشست همچنين عبدالمجيد كياني، از اعضاي گروه موسيقي فرهنگستان هنر و همكار عبدالله انوار در برگزاري چند همايش، به خاطرات ...ادامه |
فيلسوف معلم تفکر
دکتر رضا داوري اردکاني با تأکيد بر اينکه ما از فيلسوفان درس تفکر و فلسفه ميآموزيم غريب بودن فلسفه را يادآور شد و گفت: آمار بالاي انتشار آثار فلسفي بيانگر جايگاه آن نيست. نشست نقد و بررسي دو کتاب "عقل و زمانه" و "سياست، تاريخ، تفکر" از آثار دکتر رضا داوري اردکاني با حضور دکتر غلامحسين ابراهيمي ديناني و جمعي از دوستداران فلسفه و حکمت در مرکز فرهنگي شهر کتاب برگزار شد. دکتر داوري در آغاز سخن گفت: من اگر گله مي کنم از غربت فلسفه مسؤل اين غربت مردم و به خصوص جوانان نيستند. وي با اشاره به ...ادامه |
